Làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng ở Khánh Hòa

Làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng ở Khánh Hòa có gì đặc biệt?

Nhắc đến Khánh Hòa, người ta thường nghĩ ngay đến cặp sản vật nổi tiếng: xứ trầm và biển yến. Trong đó, trầm hương không chỉ là sản phẩm kinh tế giá trị cao mà còn là biểu tượng văn hóa, tâm linh, niềm tự hào của người dân địa phương. Huyện Vạn Ninh (trước 7/2025) được xem là thủ phủ trầm hương của tỉnh hàng trăm năm qua, và làng nghề xoi trầm tại xã Vạn Thắng chính là một trong những nơi kết tinh rõ nét nhất giá trị ấy.

Lịch sử hình thành và quy mô làng nghề

Nghề xoi trầm ở Vạn Thắng là nghề cha truyền con nối đã tồn tại hơn 100 năm. Ngày 7/9/2016, UBND tỉnh Khánh Hòa đã ban hành quyết định công nhận thôn Phú Hội 1, xã Vạn Thắng là làng nghề truyền thống xoi trầm có tuổi đời trên trăm năm. Từ một làng nghề nhỏ lẻ, đến nay nơi đây đã quy tụ khoảng 400 hộ với hơn 700 nhân khẩu tham gia làm nghề, tạo nên một cộng đồng nghệ nhân đông đảo bậc nhất trong lĩnh vực này tại khu vực Nam Trung Bộ.

Trước đây, các hộ làng nghề chủ yếu làm gia công sản phẩm thô nên đầu ra còn bấp bênh. Tuy nhiên, những năm gần đây, nhờ ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong chế tác, làng nghề đã tạo ra nhiều dòng sản phẩm tinh xảo, mang lại giá trị kinh tế cao, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và quốc tế.

Quy trình xoi trầm hương độc đáo diễn ra như thế nào?

Điểm đặc biệt của nghề xoi trầm nằm ở sự tỉ mỉ và kiên nhẫn của người thợ. Hành trình tạo ra sản phẩm bắt đầu từ cây dó bầu (Aquilaria crassna), loài cây đặc hữu của vùng rừng Khánh Hòa. Khi cây bị tổn thương do tác động tự nhiên hoặc nhân tạo, nó tiết ra nhựa để tự chữa lành vết thương, lâu dần tạo thành trầm hương, phần lõi gỗ chứa tinh dầu thơm quý giá.

Người thợ xoi trầm sẽ dùng các dụng cụ chuyên dụng để đẽo gọt khúc dó bầu, khéo léo loại bỏ phần giác gỗ trắng không có giá trị, giữ lại phần trầm đen bóng, thơm nồng. Với những khúc trầm lớn, các nghệ nhân thực hiện điêu khắc tỉ mỉ từng công đoạn để tạo thành trầm cảnh mỹ nghệ. Những tác phẩm trầm cảnh có kích thước gần 1 mét, được chế tác công phu, có thể đạt giá trị hàng trăm triệu đồng. Đây là minh chứng cho đôi bàn tay khéo léo và tâm huyết của người thợ Vạn Thắng.

Sản phẩm của làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng có gì?

Ngày nay, làng nghề Vạn Thắng cho ra đời nhiều dòng sản phẩm phong phú, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường:

• Trầm cảnh mỹ nghệ: Các tác phẩm điêu khắc nguyên khối, mang giá trị thẩm mỹ và tâm linh cao, thường được dùng làm quà tặng sang trọng hoặc trang trí nội thất.
• Vòng trang sức trầm hương: Sản phẩm được ưa chuộng bởi hương thơm tự nhiên bền bỉ và ý nghĩa phong thủy, an thần.
• Nhang trầm hương không tăm và có tăm: Phục vụ nhu cầu tâm linh, thư giãn, được sản xuất theo quy trình đảm bảo giữ trọn hương thơm đặc trưng.
• Tinh dầu trầm: Sản phẩm cao cấp chiết xuất từ trầm nguyên chất, có giá trị kinh tế rất lớn.

Nghề trầm đã tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng trăm lao động địa phương với mức thu nhập từ 6 đến 8 triệu đồng mỗi tháng. Sự phát triển này không chỉ góp phần nâng cao đời sống người dân mà còn giữ gìn một di sản quý giá của cha ông.

Làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng phát triển du lịch cộng đồng ra sao?

Một dấu mốc quan trọng đã diễn ra vào ngày 20/12/2024, khi UBND huyện Vạn Ninh (trước 7/2025) tổ chức lễ công bố làng nghề xoi trầm hương xã Vạn Thắng là địa điểm có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh. Sự công nhận này mở ra hướng phát triển mới bền vững cho làng nghề.

Đến với Vạn Thắng, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng những sản phẩm tinh xảo mà còn có cơ hội trực tiếp trải nghiệm quy trình làm ra chúng. Du khách có thể quan sát người thợ đẽo gọt từng đường dao trên khúc dó bầu, tìm hiểu hành trình hình thành trầm hương tự nhiên, từ đó cảm nhận sâu sắc hơn giá trị lao động và văn hóa bản địa. Nhiều doanh nghiệp lữ hành đã bắt đầu đưa du khách trong và ngoài nước tới tham quan, và phản hồi từ du khách là rất tích cực.

Vai trò của Hợp tác xã Trầm hương Vạn Thắng là gì?

Để phát triển nghề một cách bền vững và hội nhập, Hợp tác xã (HTX) Trầm hương Vạn Thắng đã được thành lập, đóng vai trò là cầu nối liên kết các hộ làm trầm trong vùng. HTX không chỉ giúp các hộ gia đình ổn định đầu ra sản phẩm mà còn tiên phong trong việc xây dựng và bảo tồn thương hiệu trầm hương.

Trong 4 năm hoạt động, HTX đã gặt hái được nhiều thành tích đáng tự hào:

• 2 Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, bao gồm bằng khen về thành tích tiêu biểu thực hiện Chương trình OCOP giai đoạn 2019-2021 và bằng khen hợp tác xã điển hình tiên tiến năm 2023.
• Bằng khen của Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vì những đóng góp tích cực trong sản xuất, kinh doanh và xây dựng nông thôn mới năm 2023.

Hiện tại, trên địa bàn huyện Vạn Ninh (trước 7/2025) còn hàng chục cơ sở sản xuất, kinh doanh trầm hương khác, tạo nên một hệ sinh thái nghề nghiệp sôi động. Chính quyền địa phương cũng đang nỗ lực xây dựng mối liên kết với các doanh nghiệp toàn quốc, mở rộng chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ.

Tiềm năng và hướng đi tương lai của làng nghề

Làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng đang đứng trước cơ hội lớn khi kết hợp giá trị nghề truyền thống với du lịch trải nghiệm. Định hướng của địa phương là tận dụng tối đa tiềm năng tài nguyên thiên nhiên sẵn có để tạo bước đột phá, đưa thôn Phú Hội 1 nói riêng và xã Vạn Thắng nói chung trở thành điểm đến độc đáo trên bản đồ du lịch Khánh Hòa.

Việc bảo tồn và phát triển làng nghề không chỉ dừng lại ở khía cạnh kinh tế mà còn là cách để lưu giữ một phần hồn cốt văn hóa của vùng đất "xứ trầm". Với sự chung tay của chính quyền, HTX và người dân, làng nghề Vạn Thắng hứa hẹn sẽ tiếp tục tỏa sáng, nâng tầm thương hiệu trầm hương Việt Nam trên trường quốc tế.

Bài tổng quan chủ đề: Nghề thủ công truyền thống Việt Nam gồm những nghề nào?

Bảng tóm tắt các mốc công nhận, quy mô và thành tích của làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng.