TL;DR: Đào Nhật Tân là giống đào cảnh trồng ở phường Nhật Tân, quận Tây Hồ cũ (trước 7/2025), Hà Nội, nổi bật với đào bích và đào phai cho hoa cánh dày, màu đậm, được người Hà Nội ưa chuộng chơi Tết. Nghề trồng đào nơi đây trải qua nhiều thăng trầm, từng có lúc tưởng thất truyền, nay được duy trì với diện tích khoảng 66 ha và các sản phẩm OCOP 4 sao. Chợ hoa Tết Hà Nội, tiêu biểu là chợ hoa Quảng An, là nơi người dân và du khách đến chọn đào từ đầu tháng Chạp.
Đào Nhật Tân là gì và vì sao gắn với Tết Hà Nội?
Đào Nhật Tân là tên gọi chỉ giống đào cảnh được trồng tại làng Nhật Tân, nay là phường Nhật Tân, quận Tây Hồ cũ (trước 7/2025), Hà Nội. Đây là vùng trồng đào nổi tiếng của miền Bắc, gắn với tục chơi đào ngày Tết của người Hà Nội từ nhiều đời[1][2].
Theo ghi chép của báo Pháp Luật Việt Nam, làng Nhật Tân có lịch sử tồn tại hàng trăm năm, nhưng nguồn gốc chính xác đến nay vẫn khó xác định[2]. Câu chuyện Cao Biền lên núi ngắt một nhành hoa đào về làm dấu ấn giao mùa là truyền thuyết được lưu truyền, chưa có căn cứ lịch sử để khẳng định[2].
Đào Nhật Tân được mô tả là có bông hoa to, màu thắm đượm, lớp cánh dày, cánh nở rộ[1]. Chính vẻ đẹp ấy đã tạo nên tiếng thơm cho vùng đất này, khiến người Hà Nội mỗi dịp Tết đến lại nô nức tìm về chọn một cây đào bích hoặc đào phai ưng ý[2].
Các giống đào Nhật Tân có gì khác nhau?
Đào Nhật Tân không chỉ có một loại. Theo lời các chủ vườn, đào được phân thành nhiều nhóm: đào bích, đào phai, đào chiết cành từ những cây quý hiếm, đào trồng từ hạt[2]. Mỗi loại có đặc điểm và giá thành khác nhau, tùy vào độ quý và công chăm sóc.
Trước đây, theo báo Pháp Luật Việt Nam, làng đào Nhật Tân chỉ trồng hoa đào phai, lấy giống từ trên rừng; về sau mới du nhập thêm đào bích[2]. Đào phai có màu hoa đỏ hồng nhẹ nhàng, được xem là biểu tượng may mắn, sung túc[2]. Đào bích cho sắc hồng đậm hơn, được ưa chuộng trong những năm gần đây.
Bảng dưới đây tóm tắt một số đặc điểm phân biệt các nhóm đào thường gặp ở Nhật Tân theo ghi nhận của báo chí:
| Nhóm đào | Đặc điểm chính | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đào phai | Hoa màu đỏ hồng nhẹ, cánh mỏng hơn | Giống trồng lâu đời ở Nhật Tân, lấy giống từ rừng[2] |
| Đào bích | Hoa màu hồng đậm, cánh dày, hoa to | Được du nhập thêm về sau[2] |
| Đào chiết cành | Nhân giống từ cành của cây quý | Giá cao hơn, cây giữ đặc tính mẹ[2] |
| Đào trồng từ hạt | Cây khỏe, dễ ra hoa | Phù hợp người mới chơi, giá mềm hơn[2] |
Nghề trồng đào ở Nhật Tân đã trải qua những thăng trầm nào?
Nghề trồng đào ở Nhật Tân không phải lúc nào cũng thuận lợi. Có lúc người trồng đào ở Nhật Tân gặp khó khăn, như khoảng năm 1954 nhiều vườn đào bị phá bỏ, người dân chuyển sang trồng rau và cây ăn quả[2]. Về sau, khi đô thị hóa diễn ra, ruộng đất bị bê tông hóa, nhường chỗ cho nhà cao tầng, cây đào cũng có lúc khó khăn[2].
Dù vậy, người dân vẫn trụ lại với nghề. Những vườn đào Nhật Tân lại nở rộ bên bãi sông Hồng vào mỗi dịp Tết[2]. Hiện nay, phần lớn diện tích đất nông nghiệp của phường Nhật Tân nằm phía ngoài đê, giáp sông Hồng, được tập trung trồng đào với diện tích đất canh tác 92,45 ha, trong đó 66 ha là đất trồng đào[2].
Ngày 22/3/2017, Chủ tịch UBND quận Tây Hồ ban hành Quyết định số 723/QĐ-CTUBND cho phép thành lập Hội làng nghề truyền thống Hoa đào Nhật Tân[2]. Ba sản phẩm "Hoa đào thất thốn", "Cây đào thế" và "Cành đào tròn" của Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Nhật Tân được phân hạng OCOP Hà Nội đạt 4 sao[2].
Người trồng đào Nhật Tân làm gì để hoa nở đúng Tết?
Để đào nở đúng dịp Tết Nguyên đán, người trồng phải tuốt lá từ giữa tháng 11 âm lịch. Việc này nhằm tập trung dinh dưỡng cho cây làm nụ, giúp nụ ra nhiều, đều, mập, hoa to, cánh dày, màu đẹp[2]. Tùy tình hình thời tiết mà người trồng điều chỉnh thời điểm tuốt lá: năm nóng thì tuốt muộn hơn vài ngày, năm rét nhiều thì tuốt sớm hơn[2].
Sau khi tuốt lá, chế độ phân bón và nước tưới càng phải chú ý. Người trồng đào được mô tả là "ăn cùng đào, ngủ cùng đào", canh thời tiết để chăm sóc vườn[1]. Vào vụ thu hoạch sớm, những cành đào tuốt lá sớm sẽ cho thu hoạch trước, thường bán được giá cao hơn do nhu cầu đầu mùa lớn mà đào nở sớm còn hạn chế[1].
Theo kinh nghiệm dân gian được báo chí ghi lại, cây đào non, trẻ khỏe, dễ ra hoa và cho nhiều hoa; còn đào già gốc to, đẹp thì phải tốn công chăm sóc mới nở hoa đẹp, dày[2]. Việc uốn nắn cây vào thế không chỉ đòi hỏi kinh nghiệm, kỹ thuật mà còn cần khiếu thẩm mỹ[2].
Chợ hoa Tết Hà Nội có gì đặc biệt?
Chợ hoa Tết Hà Nội là nơi tập trung buôn bán hoa, đào phục vụ nhu cầu chơi Tết của người dân Thủ đô. Theo ghi nhận của báo Quốc tế, tại chợ hoa Quảng An, hoạt động buôn bán diễn ra tấp nập từ đầu tháng 12 âm lịch[1]. Nhiều người dân Hà Nội cũng như các tỉnh thành khác vẫn duy trì thói quen ra tận vườn đào Nhật Tân hoặc chợ hoa để lựa từng cành, từng cây ưng ý nhất[1].
Chợ hoa Hàng Lược là một địa chỉ quen thuộc trong ký ức người Hà Nội xưa. Theo báo Pháp Luật Việt Nam, ngày trước, từ Nhật Tân xuống chợ hoa Hàng Lược không xa nhưng đường vắng lặng, heo hút; chỉ nhà nào có vườn lớn mới dám thuê xe tay, còn lại vác vài cành chạy bộ[2]. Người bán đào thường về nhà muộn, phải phòng cướp bằng cách kẹp tiền vào bắp chân rồi quấn vải xung quanh[2].
Ngày nay, bên cạnh chợ hoa truyền thống, các vườn đào Nhật Tân còn mở rộng dịch vụ chụp ảnh cho du khách, tăng thêm nguồn thu[2]. Hàng trăm lượt khách đổ về ngắm hoa, chụp ảnh lưu niệm trong những ngày giáp Tết[2].
Tục chơi đào ngày Tết của người Hà Nội có ý nghĩa gì?
Tục chơi đào ngày Tết là thú vui lâu đời của người dân Thủ đô. Theo lời ông Nguyễn Văn Bích (65 tuổi, Hàng Bài, Hà Nội), người sành chơi cây chỉ chọn Nhật Tân làm điểm đến mua hoa, có năm hoa đào Nhật Tân được đặt trước từ đầu tháng Giêng[2].
Người Hà Nội xưa chọn đào không chỉ vì đẹp mà còn theo phong thủy. Đào được xem là khí dương, sắc hồng của đào bích tăng sự ấm áp, xua tan lạnh giá mùa đông miền Bắc[2]. Các bậc trưởng lão trong gia đình còn quan niệm chơi đào để trừ ma quỷ[2].
Về dáng thế, các thế dân gian được nhiều khách lựa chọn gồm thế quần tụ (một tán cao tượng trưng cha mẹ, cành thấp nhỏ xung quanh tượng trưng con cháu sum vầy) và thế bạt phong (cành như bị gió thổi bạt nhưng vẫn ngóc vươn lên)[2]. Đây là những cách hiểu thuộc về quan niệm dân gian, không phải quy định bắt buộc.
Vì sao đào Nhật Tân được ưa chuộng hơn các giống đào khác?
Đào Nhật Tân được ưa chuộng nhờ vẻ đẹp được mô tả là cánh dày dặn, mập mạp, màu sắc rõ nét[2]. Theo báo Pháp Luật Việt Nam, khắp miền Bắc không nơi nào có hoa đào đẹp như Nhật Tân[2]. Tuy nhiên, đây là nhận định mang tính cảm nhận văn hóa, không phải so sánh khoa học giữa các vùng trồng.
Một lý do khác là uy tín làng nghề lâu đời. Người Hà Nội sành chơi đào thường chọn Nhật Tân vì tin vào chất lượng và thẩm mỹ của vùng đất này[2]. Sự khan hiếm của đào đẹp vào đầu mùa cũng góp phần làm giá đào Nhật Tân cao hơn. Ông Nguyễn Văn Phức ở Nhật Tân, Hà Nội cho biết cành đào năm ngoái khoảng 50 nghìn đồng, năm nay tăng lên 150 nghìn đồng, giá cao vì đầu mùa nhu cầu người dân lớn mà đào nở sớm cũng hạn chế[1].
Những thay đổi của nghề đào Nhật Tân thời hiện đại
Nghề trồng đào Nhật Tân ngày nay có nhiều thay đổi so với trước. Theo báo Pháp Luật TP.HCM, trước đây nhiều người bán đào, nhưng giờ đây hầu như mọi người trong làng chỉ cho thuê. Lý do là những gốc đào to, quý, có tuổi đời hàng chục năm có giá rất cao, ít người dám bỏ tiền mua chơi Tết.
Sau Tết, người trồng lại thu gom những gốc đào cho thuê về chăm sóc để phục vụ vụ sau. Công đoạn cắt tỉa cành lá rất quan trọng, giúp cây không lãng phí dinh dưỡng, có cành mới mập hơn, nhiều chồi lộc và nhiều hoa hơn. Với cây một thân, một tán, người ta cắt bỏ hết cành trên cây, chỉ để lại phần gốc cành dài cách thân chính 5 đến 7 cm.
Để có gốc đào lớn khỏe, người trồng còn tìm mua gốc đào rừng từ các tỉnh vùng núi phía Bắc như Lào Cai, Sơn La, Lạng Sơn để ghép cành. Đây là hoạt động mở rộng nguồn giống, không làm mất đi đặc trưng của đào Nhật Tân.
Gợi ý của Nhật Nguyệt: Chọn và chơi đào Tết thế nào cho hợp?
Gợi ý của Nhật Nguyệt: Nếu bạn muốn chọn đào chơi Tết, có thể tham khảo vài điểm sau. Thứ nhất, chọn cành có nụ mập, đều, không bị dập nát, cánh hoa dày là dấu hiệu đào khỏe. Thứ hai, nếu chưng trong nhà có điều hòa hoặc phòng kín, nên chọn cành nở chậm để hoa bền hơn. Thứ ba, đừng quá đặt nặng yếu tố phong thủy, hãy chọn cây mình thấy đẹp và phù hợp không gian sống.
Về việc mua hay thuê đào, tùy điều kiện mỗi gia đình. Đào thế lớn thường được cho thuê nhiều hơn mua vì giá cao. Nếu chỉ cần một cành nhỏ chưng trong phòng khách, bạn có thể mua cành đào tươi với giá phải chăng hơn. Điều quan trọng là giữ được không khí Tết ấm cúng trong gia đình, điều mà tục chơi đào từ lâu đã góp phần tạo nên.
