Lễ hội Đền Đô thờ 8 vị vua triều Lý ở Bắc Ninh

Đền Đô và lễ hội Đền Đô là gì?

Đền Đô, còn gọi là Đền Lý Bát Đế hay Cổ Pháp Điện, là một quần thể di tích lịch sử quan trọng tọa lạc tại khu phố Thượng, phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Ngôi đền được xây dựng từ thế kỷ XI, thờ 8 vị vua triều Lý, bao gồm Lý Thái Tổ, Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lý Thần Tông, Lý Anh Tông, Lý Cao Tông và Lý Huệ Tông. Năm 2014, Khu lăng mộ và Đền thờ các vị vua triều Lý được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa to lớn của nơi đây.

Hàng năm, cứ đến ngày 15/3 âm lịch, nhân dân và du khách thập phương cùng hậu duệ nhà Lý lại náo nức về trảy hội Đền Đô. Lễ hội được tổ chức nhằm kỷ niệm ngày Đức vua Lý Thái Tổ đăng quang (năm 1010), tri ân công đức các vị vua triều Lý, triều đại đã định đô tại Thăng Long, kiến tạo nền văn hiến và mở ra thời kỳ phát triển rực rỡ, thịnh trị trong lịch sử dân tộc.

Bảng tóm tắt các vị vua triều Lý được thờ tại Đền Đô và thông tin lễ hội.

Nguồn gốc và ý nghĩa lịch sử của lễ hội Đền Đô

Triều Lý và sự nghiệp định đô Thăng Long như thế nào?

Triều Lý được thành lập năm 1009 khi Lý Công Uẩn lên ngôi, lấy niên hiệu Thuận Thiên. Một trong những quyết định quan trọng nhất của ông là dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La, sau đó đổi tên thành Thăng Long (nay là Hà Nội). Sự kiện này được ghi lại trong bài Chiếu dời đô, một văn kiện lịch sử nổi tiếng thể hiện tầm nhìn chiến lược và khát vọng xây dựng một kinh đô bền vững, phồn thịnh cho muôn đời.

Các vị vua triều Lý có công lao gì?

Triều Lý kéo dài hơn 200 năm với 8 đời vua, mỗi vị đều có những đóng góp riêng cho sự phát triển của đất nước. Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn) là người sáng lập triều đại, đặt nền móng cho một chính quyền trung ương tập quyền vững mạnh. Lý Thái Tông (Lý Phật Mã) tiếp tục củng cố đất nước, mở mang bờ cõi về phía Nam. Lý Thánh Tông (Lý Nhật Tôn) được biết đến với việc đổi quốc hiệu thành Đại Việt, thể hiện ý thức dân tộc mạnh mẽ. Lý Nhân Tông (Lý Càn Đức) là vị vua có thời gian trị vì dài nhất, dưới thời ông, văn hóa, giáo dục phát triển rực rỡ với việc mở khoa thi đầu tiên, xây dựng Văn Miếu Quốc Tử Giám.

Các vị vua sau đó như Lý Thần Tông, Lý Anh Tông, Lý Cao Tông và Lý Huệ Tông đều có những cống hiến nhất định, dù triều đại dần suy yếu ở giai đoạn cuối. Lễ hội Đền Đô là dịp để người dân tưởng nhớ và tri ân toàn bộ công lao của các vị vua này.

Lễ hội Đền Đô tổ chức vào thời gian và địa điểm nào?

Lễ hội Đền Đô được tổ chức trong 3 ngày, từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 3 âm lịch hàng năm, với ngày chính hội là 15/3. Địa điểm chính là Khu di tích quốc gia đặc biệt Đền Đô, thuộc phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Trong những năm gần đây, lễ hội thường trùng với kỳ nghỉ lễ lớn (30/4 - 1/5), do đó thu hút đông đảo du khách từ khắp nơi đổ về.

Ví dụ, lễ hội Đền Đô năm 2026 diễn ra từ ngày 30/4 đến 2/5 dương lịch, tức từ 14 đến 16 tháng 3 năm Bính Ngọ. Đây là dịp kỷ niệm 1016 năm ngày Đức vua Lý Thái Tổ đăng quang (1010 - 2026). Quy mô lễ hội năm nay được mở rộng với hội chợ, phố đi bộ bên ngoài di tích, thuộc khu vực trung tâm phường, tạo không gian vui chơi, trải nghiệm phong phú cho du khách.

Các nghi thức và hoạt động chính trong lễ hội Đền Đô gồm những gì?

Phần lễ: Nghi thức trang nghiêm và linh thiêng

Phần lễ của lễ hội Đền Đô bao gồm nhiều nghi thức quan trọng, mang đậm tính truyền thống và tâm linh. Điểm nhấn của phần lễ là nghi thức rước kiệu đức Thánh Mẫu và các kiệu vua từ chùa Ứng Tâm về Đền Đô. Đoàn rước kiệu thường có sự tham gia của đông đảo người dân, du khách, cùng đại diện dòng họ Lý ở Hàn Quốc và các địa phương kết nghĩa, tạo nên một không khí trang nghiêm, thành kính.

Một nghi thức không thể thiếu là lễ tuyên Chiếu dời đô của Đức vua Lý Thái Tổ. Nghi thức này tái hiện lại sự kiện lịch sử trọng đại khi vua Lý Công Uẩn quyết định dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long, qua đó khơi dậy niềm tự hào dân tộc và giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ. Buổi lễ diễn ra trong không gian trang nghiêm của đền, với sự tham gia của các đại biểu, lãnh đạo tỉnh, phường và đông đảo nhân dân.

Phần hội: Sôi nổi và đậm đà bản sắc

Sau phần lễ trang nghiêm, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian đặc sắc. Du khách có thể thưởng thức hát quan họ trên thuyền rồng tại hồ bán nguyệt, một loại hình nghệ thuật đặc trưng của vùng Kinh Bắc. Biểu diễn múa rối nước Đồng Ngư cũng là một điểm nhấn thu hút đông đảo người xem.

Bên cạnh đó, các trò chơi dân gian như thi nấu cơm niêu đất, thi gói bánh phu thê, thi đấu cờ tướng, tổ tôm điếm, vật cổ truyền... được tổ chức rộng rãi, tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho người dân và du khách. Những hoạt động này không chỉ mang tính giải trí mà còn góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Các hoạt động bên lề và trải nghiệm du lịch có gì?

Trong khuôn khổ lễ hội, nhiều hoạt động bên lề cũng được tổ chức nhằm tạo thêm trải nghiệm phong phú cho du khách. Các tuyến phố đi bộ quanh công viên Lý Thái Tổ được mở ra, cùng với hội chợ triển lãm sản phẩm OCOP và liên hoan ẩm thực du lịch. Du khách có thể tham quan triển lãm trưng bày cổ vật tại Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng, hay khai mạc triển lãm sinh vật cảnh.

Một trải nghiệm thú vị khác là chuyến tàu Hà Nội 5 cửa ô, đưa du khách từ Thủ đô về Bắc Ninh, đi qua cầu Long Biên hơn 100 năm tuổi trên sông Hồng và cầu đường sắt bắc qua sông Đuống. Hành trình này không chỉ giúp du khách hòa mình vào không khí lễ hội mà còn tận hưởng vẻ đẹp của những công trình kiến trúc lịch sử.

Giá trị văn hóa và tâm linh của lễ hội Đền Đô là gì?

Lễ hội Đền Đô không chỉ là dịp tưởng nhớ công ơn các vị vua triều Lý mà còn là biểu tượng của truyền thống uống nước nhớ nguồn, một nét đẹp văn hóa lâu đời của dân tộc Việt Nam. Lễ hội góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử hào hùng của cha ông.

Đối với người dân địa phương và du khách, việc tham gia lễ hội còn là dịp để bày tỏ lòng thành kính, cầu mong sự bình an, may mắn cho bản thân và gia đình. Không gian linh thiêng của đền, cùng với các nghi thức trang trọng, tạo nên một trải nghiệm tâm linh sâu sắc, giúp mỗi người cảm thấy gắn kết hơn với cội nguồn dân tộc.

Công tác tổ chức và bảo tồn di tích Đền Đô như thế nào?

Lễ hội Đền Đô được tổ chức với quy mô ngày càng chuyên nghiệp và bài bản. Ban tổ chức thành lập các tiểu ban, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận, đặc biệt chú trọng đến công tác an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và giữ gìn vệ sinh môi trường. Công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện nếp sống văn minh, giữ gìn vệ sinh, bảo vệ cảnh quan di tích cũng được đẩy mạnh.

Bên cạnh đó, việc tu bổ, tôn tạo di tích Đền Đô luôn được chú trọng. Năm 2026, phường Từ Sơn đã khánh thành giai đoạn 1 công trình tu bổ, tôn tạo với tổng mức đầu tư hơn 73 tỷ đồng, bao gồm 16 hạng mục như nhà phương đình, nhà tiền tế, nhà chuyển bồng, nhà hậu cung, nhà bia, nhà thờ mẫu, am hóa vàng, cổng phụ, nhà kiệu - nhà mã, cùng các hạng mục hạ tầng kỹ thuật. Các hạng mục được nghiên cứu, thiết kế trên cơ sở tôn trọng tối đa yếu tố gốc của di tích, góp phần làm cho diện mạo Đền Đô khang trang, bề thế hơn song vẫn giữ được nét cổ kính, linh thiêng vốn có.