Đại lễ tưởng niệm Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn (mùng 1 tháng Mười một âm lịch) được tổ chức ở đâu, gồm những nghi lễ nào, và vì sao lễ gắn với Yên Tử và Ngọa Vân?

Đại lễ tưởng niệm Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn là gì?

Đại lễ tưởng niệm Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn là lễ tưởng niệm hằng năm được cử hành đúng vào ngày mùng 1 tháng Mười một âm lịch, ngày vị vua thứ ba của nhà Trần viên tịch tại am Ngọa Vân. Năm 2025, lễ rơi vào ngày 20/12 dương lịch (tức 1/11 âm lịch năm Ất Tỵ) và được tổ chức tại Cung Trúc Lâm, Khu di tích và danh thắng Yên Tử, phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh, do Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh long trọng cử hành¹. Đây là lần tưởng niệm thứ 717, đánh dấu chặng 1308 tới 2025 kể từ ngày Ngài nhập diệt¹.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnNgày mùng 1 tháng 11 năm Mậu Thân (1308), Phật hoàng Trần Nhân Tông tạ thế tại am Ngọa Vân, trên núi Bảo Đài, thọ 51 tuổi³. Xá lợi của Ngài sau đó được phân thờ tại nhiều địa điểm, trong đó có am Ngọa Vân, chùa Quỳnh Lâm (phường An Sinh) và tháp Huệ Quang (phường Yên Tử)¹.

Vì sao lễ gắn với Yên Tử và Ngọa Vân?

Hai địa danh Yên Tử và Ngọa Vân tương ứng với hai chặng khác nhau trong hành trình tu hành của Phật hoàng. Yên Tử là nơi Ngài tu tập, giảng pháp, độ tăng; Ngọa Vân là nơi Ngài viên tịch, kết thúc trọn vẹn quá trình tu chứng¹³.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnTrong hành trình tu hành và nhập diệt của Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông, Yên Tử là nơi Ngài tu tập, giảng pháp, độ tăng¹. Am, chùa Ngọa Vân là nơi Ngài viên tịch, kết thúc trọn vẹn quá trình tu chứng và thành Phật vào ngày mùng 1 tháng 11 âm lịch năm 1308¹.

Từ ngôi vua, Ngài đã nhường ngôi cho con, xuất gia tu hành, hợp nhất các dòng thiền, sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, dòng thiền thuần Việt mang tư tưởng nhập thế, gắn đạo với đời, đưa Yên Tử trở thành Kinh đô Phật giáo của quốc gia Đại Việt¹². Việc sáng lập Thiền phái Trúc Lâm ở đây chỉ được nêu như một dữ kiện gắn với địa danh, không thuộc phạm vi bài này.

Đại lễ năm 2025 được tổ chức ở đâu và gồm những nghi lễ nào?

Năm 2025, Đại lễ được tổ chức thành hai điểm chính: Cung Trúc Lâm tại Khu di tích và danh thắng Yên Tử (phường Yên Tử) vào ngày 20/12 (tức 1/11 âm lịch), và chùa Ngọa Vân (phường An Sinh) vào ngày 19/12 (tức 30/10 âm lịch)¹.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnSáng 20/12/2025 (tức 1/11 âm lịch), tại Cung Trúc Lâm, Khu di tích và danh thắng Yên Tử (phường Yên Tử), Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh long trọng tổ chức Đại lễ tưởng niệm 717 năm Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn (1308-2025)¹. Trước đó, ngày 19/12 (tức 30/10 âm lịch), tại chùa Ngọa Vân (phường An Sinh), Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh đã tổ chức Đại lễ tưởng niệm 717 năm Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn¹.

Về nghi lễ, theo ghi nhận của báo Nhân Dân ở kỳ lễ năm 2023, trước ngày chính lễ, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh đã long trọng tổ chức nghi lễ dâng hương tưởng niệm 715 năm Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn, cùng các nghi lễ cúng Phật, cúng Tổ, lễ nhiễu tháp Phật hoàng tại Chùa Hoa Yên và Huệ Quang Kim Tháp thuộc Khu di tích lịch sử văn hóa Ngọa Vân, Khu di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần, xã Bình Khê, thị xã Đông Triều². Đây là các nghi lễ có tính kế thừa qua các năm, do cùng một đơn vị chủ trì cử hành.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnTại Đại lễ năm 2025, chư tôn đức giáo phẩm, tăng, ni, phật tử đã thành kính dâng hương tưởng niệm, tri ân công đức của Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông đối với Đạo pháp và dân tộc; đồng thời cầu nguyện quốc thái dân an, phát huy tinh thần đoàn kết dân tộc, hòa hợp tôn giáo, gìn giữ truyền thống tự lực, tự cường¹.

Bảng các nơi hành lễ theo nguồn 2025

Cần lưu ý rằng bảng trên gộp hai kỳ lễ khác nhau: hai dòng đầu là dữ kiện của năm 2025¹, dòng thứ ba là dữ kiện của năm 2023². Người đọc tra cứu nên đối chiếu đúng năm của nguồn, không mặc nhiên suy rộng cho mọi năm.

Lễ năm 2025 gắn với sự kiện di sản nào?

Đại lễ năm 2025 được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt, gắn với sự kiện đón Bằng công nhận Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới, diễn ra vào tối 20/12 tại Quảng trường Minh Tâm, phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh¹³.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnQuần thể di tích và danh thắng Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn, Kiếp Bạc (bao gồm Yên Tử ở Quảng Ninh, Vĩnh Nghiêm ở Bắc Ninh, Côn Sơn và Kiếp Bạc ở Hải Phòng) đã chính thức được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào ngày 12/7/2025 tại kỳ họp lần thứ 47³. Đây là di sản thế giới thứ 9 của Việt Nam theo ghi nhận của báo Tiền Phong³.

Việc quần thể di tích vừa được UNESCO ghi danh tiếp tục khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc và sức sống bền vững của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử trong đời sống đương đại, đồng thời góp phần lan tỏa hình ảnh đất nước, con người và di sản văn hóa Việt Nam tới bạn bè quốc tế¹.

Cung Trúc Lâm có vai trò gì trong Đại lễ?

Cung Trúc Lâm là công trình được khánh thành gắn với kỳ Đại lễ năm 2023, sau đó trở thành nơi cử hành Đại lễ các năm tiếp theo, trong đó có năm 2025²¹.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnĐại lễ 715 năm Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn năm 2023 gắn với khánh thành Cung Trúc Lâm Yên Tử, được xây dựng tại Bến xe Giải Oan cũ thuộc xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí (địa danh theo nguồn năm 2023)². Theo nguồn này, đây là công trình văn hóa tâm linh có giá trị lớn, tổng diện tích xây dựng giai đoạn I là hơn 6.000m2, có sức chứa 5.000 người; phần thờ tự và nội thất bằng chất liệu gỗ sơn son thếp vàng mang bản sắc văn hóa dân tộc, hài hòa với quần thể Trung tâm Văn hóa Lễ hội Trúc Lâm và quần thể Di tích danh thắng Yên Tử². Công trình là nơi tôn vinh giá trị của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử, nơi tổ chức các sự kiện tưởng niệm, lễ hội, hội thảo và các hoạt động văn hóa Phật giáo². Nguồn kinh phí xây dựng công trình hoàn toàn từ nguồn xã hội hóa do Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo tỉnh Quảng Ninh vận động và nguồn công đức của phật tử, khoảng 250 tỷ đồng².

Cần phân biệt: các con số về diện tích, sức chứa và kinh phí nêu trên là số liệu của nguồn năm 2023, gắn với giai đoạn I của công trình, không phải số liệu cập nhật cho năm 2025.

Ai tham dự và nghi lễ diễn ra ra sao?

Thành phần tham dự Đại lễ năm 2025 gồm đại diện lãnh đạo Trung ương và tỉnh, chư tôn đức giáo phẩm Phật giáo, đại diện các ban, ngành, đông đảo tăng, ni, phật tử và du khách thập phương¹.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnTham dự Đại lễ có Lại Xuân Môn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Nguyễn Thị Hạnh, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, cùng chư tôn đức giáo phẩm Phật giáo, đại diện các ban, ngành, đông đảo tăng, ni, phật tử và du khách thập phương¹. Hòa thượng Thích Thanh Quyết, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam, đọc diễn văn ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và tôn vinh công đức của Đức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông¹.

Cũng trong ngày 20/12/2025, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính cùng đoàn công tác Chính phủ thượng sơn Yên Tử để lễ bái Phật hoàng nhân kỷ niệm 717 năm Ngày Ngài nhập niết bàn³. Tại Huệ Quang Kim Tháp, Phó Thủ tướng đã đánh chuông, dâng hương nhằm tưởng nhớ công lao của Phật hoàng Trần Nhân Tông trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc và sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử³.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnTrong ngày 20/12/2025, rất đông tăng, ni, phật tử, tín đồ Phật giáo, người dân và khách du lịch từ khắp nơi về Yên Tử để lễ bái Phật hoàng Trần Nhân Tông³. Trong đó có nhiều du khách nước ngoài đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc³. Theo nguồn này, hàng năm Yên Tử đón 1,5 tới 2 triệu lượt khách, trong đó đông nhất vào 3 tháng lễ hội³.

Vì sao ngày mùng 1 tháng Mười một âm lịch được chọn làm ngày lễ?

Ngày lễ không do một hội đồng nào ấn định về sau, mà gắn trực tiếp với ngày viên tịch được ghi trong sử liệu: mùng 1 tháng 11 năm Mậu Thân (1308)³.

Loại tri thức: Lịch phápDữ kiện lịch pháp. Tính ra được bằng phép tính lịch, kiểm chéo được với lịch in hay một bảng tính độc lập. Năm loại nhãnTheo cách tính lịch pháp, ngày mùng 1 tháng Mười một âm lịch là mốc cố định trong âm lịch Việt Nam, còn ngày dương lịch tương ứng thay đổi theo từng năm. Năm 2025, mùng 1 tháng Mười một âm lịch rơi vào ngày 20/12 dương lịch, và 30 tháng Mười âm lịch rơi vào ngày 19/12¹³. Số lần tưởng niệm được tính bằng hiệu số giữa năm cử hành và năm nhập diệt: 1308 tới 2025 là 717 năm¹. Con số này chỉ đúng cho năm có nguồn ghi; các năm khác cần tính lại theo cùng nguyên tắc.

Truyền thuyết và sử liệu quanh sự kiện nhập Niết bàn

Có hai lớp tư liệu cần phân biệt khi tìm hiểu về ngày lễ. Lớp thứ nhất là sử liệu và ghi chép của cơ quan, nhà nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp của Phật hoàng. Lớp thứ hai là các truyền thuyết dân gian quanh vùng Yên Tử, Ngọa Vân, vốn được kể lại trong các dịp lễ nhưng không có giá trị chứng minh lịch sử.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnLịch sử dân tộc ghi nhận Phật hoàng Trần Nhân Tông là vị minh quân, anh hùng dân tộc, nhà văn hóa, nhà tư tưởng lớn và là bậc tu hành giác ngộ, người sáng lập Phật giáo Trúc Lâm, dòng Phật giáo mang đậm bản sắc Việt Nam¹. Ngài được các thế hệ nhân dân tôn kính suy tôn là Vua Phật Việt Nam¹. Ngài đã lãnh đạo quân và dân nhà Trần hai lần đánh bại quân Nguyên Mông xâm lược vào các năm 1285 và 1288, bảo vệ vững chắc non sông Đại Việt¹².

Loại tri thức: Dân gianQuan niệm dân gian. Điều người ta tin, kiêng hay truyền miệng, ghi lại như một niềm tin chứ không như một sự thật đã kiểm. Năm loại nhãnTrong dân gian, các truyền thuyết quanh đỉnh Ngọa Vân, núi Bảo Đài và các am, chùa trên đường lên Yên Tử thường được kể lại trong các dịp hành hương, gắn với những dấu tích được cho là liên quan đến bước chân tu hành của Ngài. Những truyền thuyết này thuộc lớp truyền miệng, không được nguồn sử liệu dùng làm căn cứ xác nhận sự kiện.

Người hành hương tìm gì ở Yên Tử trong ngày lễ?

Ngoài nghi lễ chính thức do Giáo hội cử hành, ngày lễ còn là dịp để người dân và du khách thực hành các nghi thức cá nhân: dâng hương, lễ Phật, chiêm bái xá lợi tại Huệ Quang Kim Tháp, và tìm hiểu về cuộc đời Phật hoàng¹³.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnTheo ghi nhận của báo Tiền Phong, người dân đến Yên Tử ngoài thể hiện niềm tin tín ngưỡng còn là tìm về tư tưởng cốt lõi "Phật tại tâm", mỗi người trong tâm đều có Phật tính³. Huệ Quang Kim Tháp tại núi Yên Tử là nơi lưu giữ xá lợi thiêng liêng của Phật hoàng Trần Nhân Tông³.

Loại tri thức: Trường phái: Trúc Lâm Yên TửDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnTư tưởng "Phật tại tâm" và tinh thần nhập thế "gắn đạo với đời" là nội dung cốt lõi mà truyền thống Trúc Lâm Yên Tử tự nhận mình theo đuổi¹². Đây là cách hiểu của chính dòng thiền và của các nguồn giới thiệu về dòng thiền này, không phải một kết luận nghiên cứu độc lập về hiệu quả tu tập.

Gợi ý của Nhật Nguyệt

Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu bạn muốn tham dự Đại lễ trong các năm tới, hãy xác định trước ngày mùng 1 tháng Mười một âm lịch của năm đó bằng một cuốn lịch in hoặc bảng đổi ngày độc lập, vì ngày dương lịch tương ứng thay đổi hằng năm. Nên dự phòng hai điểm: lễ chính tại Cung Trúc Lâm, Khu di tích và danh thắng Yên Tử, và lễ tại chùa Ngọa Vân, vì theo thông lệ năm 2025 hai điểm này cử hành lệch nhau một ngày, với Ngọa Vân trước ngày chính lễ¹. Vào ngày lễ, lượng người đổ về Yên Tử rất đông, nên sắp xếp thời gian di chuyển và lưu trú sớm. Nếu chỉ có một ngày, ưu tiên lễ chính tại Cung Trúc Lâm và lễ bái tại Huệ Quang Kim Tháp, nơi lưu giữ xá lợi của Phật hoàng¹³.

Câu hỏi thường gặp

Đại lễ tưởng niệm Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn được tổ chức vào ngày nào?

Theo lịch âm, lễ được cử hành vào mùng 1 tháng Mười một âm lịch hằng năm. Năm 2025, ngày này rơi vào 20/12 dương lịch, và lễ tại chùa Ngọa Vân được tổ chức trước đó một ngày, tức 19/12¹.

Vì sao lễ gắn với cả Yên Tử và Ngọa Vân?

Vì hai nơi tương ứng hai chặng trong hành trình của Phật hoàng: Yên Tử là nơi Ngài tu tập, giảng pháp, độ tăng; Ngọa Vân là nơi Ngài viên tịch ngày mùng 1 tháng 11 năm 1308¹³.

Năm 2025 là lần tưởng niệm thứ bao nhiêu?

Năm 2025 là lần tưởng niệm thứ 717, tính từ mốc nhập diệt năm 1308¹.