TL;DR: Tết Bunpimay, còn gọi Bun Huột Nặm hay Tết té nước, là Tết cổ truyền của người Lào ở Việt Nam, tổ chức vào trung tuần tháng Tư, ở Điện Biên có năm vào 14/4, có năm vào 12 và 13/4. Phần lễ gồm cúng thần linh, buộc chỉ cổ tay, xin nước, cúng thần sông suối; phần hội là té nước cầu may, với niềm tin nước gột rửa điều xấu xa và đón năm mới mưa thuận gió hòa. Tục té nước ở đây là sinh hoạt văn hóa của cộng đồng người Lào, không phải một quy định tôn giáo bắt buộc cho mọi người.
Tết Bunpimay là gì và người Lào ở Việt Nam ăn Tết này khi nào?
Tết Bunpimay, còn gọi Bun Huột Nặm hay Tết té nước, là Tết cổ truyền của người Lào, tổ chức vào trung tuần tháng Tư dương lịch. Ở Việt Nam, cộng đồng người Lào tập trung đông nhất ở bản Na Sang 1, xã Núa Ngam, huyện Điện Biên (trước 7/2025), tỉnh Điện Biên, nơi lễ hội được tổ chức vào trung tuần tháng Tư: năm 2024 vào ngày 14/4[1], năm 2025 vào ngày 12 và 13/4[2]. Người Việt gốc Lào ở Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk cũng tổ chức ngày hội này, nhưng lịch có thể lệch vài ngày tùy năm[5].
Theo tiếng Lào, "Bun" nghĩa là lễ hội, cũng có nghĩa là phúc; "huột" là té; "nặm" là nước. "Bun Huột Nặm" được hiểu là lễ hội té nước hoặc Tết té nước[1]. Tên gọi Bunpimay là cách phiên âm khác của cùng một cái Tết, và trong các văn bản tiếng Việt, ba tên Bunpimay, Bun Huột Nặm, Tết té nước thường được dùng lẫn nhau.
Tết té nước gắn với quá trình định cư, lập bản của người Lào ở bản Na Sang 1 và được cộng đồng gìn giữ qua hàng chục năm. Từ năm 2015, chính quyền địa phương cùng nhân dân trong bản phục dựng lễ hội theo nguyên bản và tổ chức đúng vào dịp Tết truyền thống của người Lào[3].
Vì sao Tết Bunpimay lại gắn với nước?
Tết Bunpimay gắn với nước vì đây là thời điểm chuyển mùa ở Đông Nam Á lục địa: cuối mùa khô, chuẩn bị vào mùa mưa. Nước trong lễ hội vừa là vật chất tẩy rửa, vừa là biểu tượng của mùa màng và sự sống.
Theo cách hiểu được ghi lại trong các bài tường thuật về lễ hội ở Điện Biên, Tết té nước có cốt lõi là tống tiễn mùa khô, tẩy rửa những điều xui xẻo trong năm cũ cho bản làng, cầu mong mưa thuận gió hòa, vạn vật sinh sôi, mùa màng bội thu, bản làng bình yên và mọi người dồi dào sức khỏe[3]. Cũng theo các tường thuật này, lễ hội còn là dịp cộng đồng gắn kết và gìn giữ nét đẹp văn hóa dân tộc của tỉnh Điện Biên[2][4].
Trong quan niệm của người Lào ở bản Na Sang 1, té nước càng nhiều thì càng mang lại nhiều may mắn, và nước sẽ gột rửa những điều xấu xa, không may mắn[1][2]. Đây là lời của quan niệm được người trong cuộc thuật lại với báo chí, không phải một khẳng định khoa học về hiệu quả của nước.
Phần lễ của Tết Bunpimay gồm những nghi thức nào?
Phần lễ của Tết Bunpimay ở Điện Biên gồm một chuỗi nghi thức nối tiếp nhau, do các nghệ nhân, bậc cao niên trong bản và đội nghi lễ chủ trì. Trình tự dưới đây theo các tường thuật về lễ hội ở bản Na Sang 1[2][3][4].
- Cúng thần linh: mở đầu phần lễ, do nghệ nhân và các bậc cao niên trong bản chủ trì. Đây là nghi lễ tâm linh đặc trưng của người Lào, gửi lời cảm tạ đến tổ tiên, trời đất và cầu mong một năm mới bình an[2][4].
- Cúng bản, cúng tổ tiên, ông bà: theo ghi nhận năm 2019, đây là một trong những hoạt động chính của Tết té nước[3].
- Buộc chỉ cổ tay: mỗi sợi chỉ tượng trưng cho một lời chúc tốt lành, thể hiện sự gắn kết, đoàn kết và yêu thương giữa các thành viên trong cộng đồng[2][4].
- Xin nước: nghi thức biểu tượng cho lòng thành kính cầu mưa thuận gió hòa và sự đồng lòng của cộng đồng ở Na Sang[2][4].
- Cúng thần sông, thần suối: nghi thức mở đường cho phần té nước cầu may[2][4].
- Vẩy nước thơm và buộc chỉ cổ tay cho người dự: bà mo, già làng, trưởng bản và người uy tín cùng đội nghi lễ cầu khấn, vẩy nước thơm, buộc chỉ cổ tay để cầu may, chúc phúc cho một năm mới bình an, không ai ốm đau bệnh tật, mùa màng bội thu[3].
Địa điểm hành lễ truyền thống ở Na Sang là bãi đất rộng ngay cạnh suối Nậm Núa, nơi cộng đồng và du khách tề tựu từ sáng sớm[3].
Phần hội có gì ngoài tục té nước?
Phần hội của Tết Bunpimay không chỉ có té nước. Theo ghi nhận về lễ hội ở Na Sang, phần hội gồm những hoạt động bắt nguồn từ đời sống lao động sản xuất, chinh phục tự nhiên, chống thiên tai địch họa, bảo vệ mùa màng và bảo vệ cuộc sống yên vui của cộng đồng[3]. Các bài tường thuật có nhắc tới những trò diễn và trò chơi dân gian như tấu phắc sá, táu la, cùng các điệu dân vũ truyền thống[3].
Trong ngày Tết té nước ở Na Sang, phụ nữ dân tộc Lào múa lăm vông bên cánh đồng lúa[4]. Đội văn nghệ của xã cũng tập luyện các tiết mục múa hát để biểu diễn trong dịp lễ[1].
Ở Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk, ngày hội Bunpimay được tổ chức tại Trung tâm Du lịch cầu treo Buôn Đôn, do chính quyền địa phương cùng cộng đồng người Việt gốc Lào thực hiện. Năm 2026, sự kiện kéo dài hai ngày 11 và 12 tháng 4 với chủ đề "Giao thoa văn hóa, thắt chặt tình thâm", thu hút đông đảo đại biểu, nhân dân và du khách[5].
Tết Bunpimay ở Điện Biên và ở Đắk Lắk khác nhau thế nào?
Tết Bunpimay ở Điện Biên và ở Đắk Lắk cùng là Tết của người Lào, cùng lấy nước làm trung tâm, nhưng khác nhau về bối cảnh cộng đồng, quy mô tổ chức và mức độ gắn với nghi lễ truyền thống.
| Tiêu chí | Bản Na Sang 1, xã Núa Ngam, tỉnh Điện Biên | Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk |
|---|---|---|
| Cộng đồng | Người Lào cư trú lâu đời ở huyện Điện Biên (trước 7/2025) | Cộng đồng người Việt gốc Lào |
| Địa điểm | Bãi đất cạnh suối Nậm Núa | Trung tâm Du lịch cầu treo Buôn Đôn |
| Thời gian | Trung tuần tháng Tư (14/4 năm 2024; 12 và 13/4 năm 2025) | Có năm tổ chức hai ngày liền nhau, ví dụ 11 và 12/4/2026 |
| Đơn vị tổ chức | Cộng đồng trong bản, có phục dựng từ năm 2015 | Chính quyền địa phương cùng cộng đồng người Việt gốc Lào |
| Điểm nhấn | Nghi lễ cúng bản, cúng tổ tiên, buộc chỉ cổ tay, cúng thần sông suối | Ngày hội giao lưu văn hóa, gắn kết cộng đồng |
Bảng trên tổng hợp từ các tường thuật về lễ hội ở hai địa phương[1][3][4][5]. Cột thời gian của Đắk Lắk lấy theo một kỳ tổ chức cụ thể, không phải lịch cố định hằng năm.
Vì sao lễ hội này được phục dựng và tổ chức quy mô hơn?
Tết té nước ở Na Sang được phục dựng nguyên bản từ năm 2015, và đến nay đã trở thành nếp sống, phong tục của người dân nơi đây[3]. Quy mô lễ hội thay đổi theo từng năm và phụ thuộc vào các sự kiện lớn của tỉnh.
Năm 2024, tỉnh Điện Biên long trọng tổ chức Kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ và Năm Du lịch Quốc gia Điện Biên 2024, nên quy mô lễ hội lớn hơn những năm trước, bà con các địa phương lân cận và du khách mọi miền đổ về Núa Ngam rất đông[1]. Năm 2025, lễ hội vẫn được tổ chức vào trung tuần tháng Tư với sự tham gia của nhân dân và du khách[2][4].
Theo cách diễn giải trong các tường thuật, Tết Bunpimay không chỉ là dịp cầu chúc một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, mà còn là dịp gắn kết cộng đồng, gìn giữ và phát huy nét đẹp văn hóa dân tộc tỉnh Điện Biên[2][4].
Người ngoài có được tham gia té nước không?
Các tường thuật về lễ hội ở Na Sang đều ghi nhận du khách thập phương và nhân dân ngoài bản tham gia té nước cùng cộng đồng[2][3][4]. Ở Buôn Đôn, ngày hội Bunpimay được tổ chức với mong muốn giao lưu văn hóa và gắn kết cộng đồng, thu hút hàng nghìn người dân và du khách[5].
Tuy vậy, cần phân biệt hai lớp hoạt động. Phần lễ với cúng thần linh, buộc chỉ cổ tay, xin nước là nghi lễ do cộng đồng và đội nghi lễ chủ trì; phần hội với té nước cầu may là hoạt động mở cho người dự. Người ngoài nên theo hướng dẫn của ban tổ chức và của người trong bản, không tự ý thực hiện các nghi thức thiêng liêng khi chưa được mời.
Gợi ý của Nhật Nguyệt:
Nếu bạn muốn tìm hiểu Tết Bunpimay như một sinh hoạt văn hóa, hãy tới dự vào trung tuần tháng Tư và dành thời gian cho phần lễ trước khi hòa vào phần hội. Phần lễ thường diễn ra từ sáng sớm, ngắn hơn phần hội, và là chỗ thể hiện rõ nhất ý nghĩa của lễ hội. Khi tham gia té nước, nên dùng nước sạch, tránh té vào người lớn tuổi, trẻ nhỏ và người đang làm nghi lễ. Đây là gợi ý của Nhật Nguyệt, không phải quy định của cộng đồng người Lào ở Na Sang hay ở Buôn Đôn.
