Tới nội dung
Tết −50%Đoàn Viên chỉ 99.500đ năm đầuGói Đoàn Viên năm đầu chỉ 99.500đ, tặng 1 bản luận mỗi nămXem ưu đãi

Tri thức / Việt Nam

Lễ hội truyền thống

Hội vật võ Liễu Đôi: nguồn gốc, luật vật và keo vật Trai Rốt

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Hội vật võ Liễu Đôi: nguồn gốc, luật vật và keo vật Trai Rốt

TL;DR: Hội vật võ Liễu Đôi diễn ra ngày mùng 5 Tết tại xã Liêm Túc cũ, huyện Thanh Liêm cũ, tỉnh Hà Nam cũ (nay thuộc tỉnh Ninh Bình), thờ Đức Thánh Tiên, danh hiệu dân làng suy tôn ông tổ họ Đoàn. Hội mở đầu bằng 5 keo vật Trai Rốt của hai làng Tháp và Đống Cầu, rồi tới thiếu niên trong làng và bất cứ ai đăng ký vật; thắng hay thua đều có thưởng. Năm 2027, mùng 5 Tết rơi vào ngày 10/2 dương lịch.

Hội vật võ Liễu Đôi là gì và diễn ra khi nào?

Hội vật võ Liễu Đôi diễn ra vào ngày mùng 5 Tết Nguyên Đán hằng năm tại vùng đất Liễu Đôi, xã Liêm Túc cũ, huyện Thanh Liêm cũ, tỉnh Hà Nam cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Đây là hội vật truyền thống của cư dân bốn làng thuộc vùng văn hoá Liễu Đôi, gắn với tín ngưỡng thờ Đức Thánh Tiên, danh hiệu dân làng suy tôn ông tổ họ Đoàn, người được truyền tụng là tổ của lò vật[1].

Hội không chỉ là một cuộc thi đấu thể thao. Với người dân địa phương, đây là dịp dâng lễ vật lên Đức Thánh Tiên để cầu một mùa làm ăn bội thu, may mắn[1]. Sau vài keo vật trên mảnh đất thiêng, dân làng cảm thấy có thêm sức mạnh bước vào vụ cày cấy mới[1].

Nguồn gốc hội vật gắn với truyền thuyết nào?

Truyền thuyết kể rằng sới vật Liễu Đôi được đặt trên mảnh đất nơi ông tổ họ Đoàn nhận được thanh gươm và vuông khăn đào của đất trời. Chuyện xưa kể lại: vào một đêm tối trời, cả khu vực Liễu Đôi tự nhiên phát sáng, dân làng không ai dám ra xem, chỉ riêng chàng trai họ Đoàn bước ra và nhận được thanh gươm báu cùng vuông khăn đào[1].

Hiểu được ẩn ý của hai vật báu, chàng trai họ Đoàn tập hợp nghĩa quân rèn luyện sức mạnh để giúp nước đánh đuổi giặc ngoại xâm. Đó được xem là tiền thân của hội vật võ Liễu Đôi ngày nay[1].

Câu chuyện về mảnh đất thiêng và những nắm đất được trát lên người chàng trai họ Đoàn khiến chàng tránh được mọi mũi tên, súng đạn của kẻ thù vẫn được truyền tụng mỗi dịp tổ chức hội vật[1]. Đây là truyền thuyết được truyền khẩu trong dân gian, không phải tư liệu lịch sử đã được kiểm chứng.

Người dân trong vùng truyền khẩu cho nhau rằng nếu năm nào xã không đứng ra tổ chức hội vật võ, Đức Thánh Tiên sẽ quở trách bằng cách khiến dân làng năm ấy làm ăn thất bát, mất mùa[1]. Đây là niềm tin dân gian, phản ánh vai trò của lễ hội trong đời sống tâm linh cộng đồng hơn là một quy luật có thể kiểm chứng.

Hội vật võ Liễu Đôi thờ ai?

Hội thờ Đức Thánh Tiên, danh hiệu dân làng suy tôn ông tổ họ Đoàn, người được truyền tụng là tổ của lò vật Liễu Đôi. Lễ hội gắn với đền Thánh trong vùng: vào những năm không tổ chức lớn, buổi sáng dân làng rước từ đền Thánh về sới, buổi chiều tổ chức vật để cầu Thánh cho dân làng làm ăn được mùa[1].

Theo lời kể của người dân địa phương ghi nhận trong bài báo năm 2015, cứ ba năm hội lại tổ chức to một lần, có giải thưởng cho các đô vật; còn hằng năm dân làng vẫn tổ chức hầu Thánh vài keo. Bình thường hội kéo dài 8 ngày nhưng nay rút xuống còn ba ngày[1].

Keo vật Trai Rốt là gì và vì sao được mong chờ?

Keo vật Trai Rốt là 5 keo vật mở đầu hội, do hai gia đình sinh con trai sau cùng của làng Tháp và làng Đống Cầu thực hiện. Những bé trai này được gọi là "trai rốt" và được phục vụ tất cả các công việc của hội vật[1].

Công việc hậu cần của trai rốt gồm chuẩn bị nước, khăn lau mặt, quần và đai cho các đô vật[1]. Quan trọng hơn, theo quan niệm dân làng, con trai họ sẽ lớn nhanh và làm ăn thành đạt như các trai rốt khác[1].

Dân làng kể rằng nhà nào có con trai sinh vào dịp gần cuối năm thường thấp thỏm không yên, vì sợ có một bé trai khác sinh ra cướp mất danh hiệu trai rốt[1]. Đây là nét văn hoá đặc biệt, cho thấy vai trò của trai rốt không phải là gánh nặng mà là niềm vinh dự được cộng đồng mong đợi.

Ở hội vật Liễu Đôi, 5 keo vật trai rốt không bao giờ thiếu, bởi các ông bố dẫu làm ăn xa cũng cố gắng thu xếp về ăn Tết để ra Tết thay con ra sới, vật vài keo hầu Thánh[1]. Có năm bố của trai rốt ở xa không về được, ông nội phải ra vật thay; ông già đến mức cứ xong một keo lại phải đứng nghỉ, con cháu phải đỡ nếu không ông sẽ ngã[1].

Luật vật của hội Liễu Đôi có gì đặc biệt?

Luật vật ở Liễu Đôi không đặt nặng thắng thua: thắng hay thua đều nhận được phần thưởng, và mục đích chính là "vật vài keo lấy may" đầu năm. Giải thưởng chỉ là 30.000 đồng, 50.000 đồng[1].

Các đặc điểm của luật vật theo ghi nhận tại hội:

  • Ai cũng có thể đăng ký vật, bất kể là người vùng nào[1].
  • Đô vật quấn quanh người chiếc đai được chuẩn bị sẵn để vào sới[1].
  • Sau mỗi trận, đô vật nhận tiền thưởng ngay[1].
  • Sau ba ngày thi đấu, đô vật nào không để thua trận nào nhận giải cọc trị giá 500.000 đồng[1].

Một số cao niên kể rằng nhiều năm hội vật khá to, thu hút cả các đô vật từ vùng Nghệ An, Quảng Bình vào sới, dẫu không phải mục đích tối thượng là để khoe tài[1].

Các keo vật diễn ra theo thứ tự nào?

Thứ tự truyền thống của hội vật:

Thứ tựĐối tượngĐặc điểm
15 keo Trai RốtMở đầu hội, do trai rốt hai làng Tháp và Đống Cầu thực hiện, không đặt nặng thắng thua
2Thiếu niên, trẻ em trong làngVào sới sau keo Trai Rốt, vật hăng và quyết liệt nhưng không cự nự khi hết trận
3Người đăng ký vậtAi cũng có thể đăng ký, kể cả người vùng khác; mỗi trận nhận thưởng ngay

Trẻ em trong làng không được học các thế vật bởi dân làng lo ăn học cho con cái đã rất khó khăn, nhưng chúng lại rất hiểu và thấm nhuần tinh thần hội vật đầu năm của quê hương[1]. Chúng vào sới vật rất hăng, quyết liệt nhưng không hề cự nự nhau khi hết trận; xong trận lại ngồi xem, lại tán thưởng các trận đấu sau đó[1].

Vì sao hội vật Liễu Đôi thu hút người về dự?

Hội vật thu hút bởi tính cộng đồng và ý nghĩa tâm linh: đây là dịp dân làng cảm thấy có thêm sức mạnh để bước vào vụ cày cấy mới. Với người dân, hội vật chính là lễ vật dâng lên Đức Thánh Tiên để cầu một mùa làm ăn bội thu và may mắn[1].

Anh Lại Quốc An, một trai làng, cho biết năm nào về ăn Tết với bố mẹ anh cũng ra sới, vật vài keo lấy may cho cả năm[1]. Người dân ở bốn làng thuộc vùng văn hoá Liễu Đôi từ già đến trẻ đều không từ chối lời mời từ ban tổ chức, sẵn sàng cởi quần áo, quấn quanh người chiếc đai được chuẩn bị sẵn để vào sới[1].

Anh Trần Văn Đệ, một trai rốt, cho biết cả nhà anh rất vui vì được vật vài keo trai rốt để mở đầu cho hội vật; dù phải huy động cả nhà ra phục vụ lễ hội, bỏ cả buổi cấy mạ, gia đình anh vẫn rất phấn khởi[1].

Đi xem hội vật võ Liễu Đôi cần lưu ý gì?

Người đi xem nên đến đúng ngày mùng 5 Tết, theo dõi thông báo của ban tổ chức về năm tổ chức lớn và chuẩn bị tâm thế hoà mình vào không khí lễ hội cộng đồng. Dưới đây là một số lưu ý thực tế:

  • Thời điểm: mùng 5 Tết hằng năm.
  • Địa điểm: xã Liêm Túc cũ, huyện Thanh Liêm cũ, tỉnh Hà Nam cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình.
  • Cứ ba năm có một năm tổ chức lớn với giải thưởng cho các đô vật, quy mô đông hơn[1].
  • Trang phục: đô vật quấn đai quanh người khi vào sới; người xem nên mặc trang phục lịch sự, phù hợp không gian đền Thánh.
  • Ứng xử: tinh thần của hội là thượng võ, không cự nự sau trận đấu; người xem nên tán thưởng các trận đấu và giữ gìn trật tự.

Hội vật Liễu Đôi có phải chỉ là một cuộc thi đấu không?

Không. Hội vật Liễu Đôi là một sinh hoạt tín ngưỡng và văn hoá cộng đồng, trong đó yếu tố thi đấu chỉ là phần nổi. Điều người dân hướng tới là cầu may, cầu mùa, và tôn vinh vị tổ của lò vật[1].

Hội vật Liễu Đôi cho thấy một hoạt động thể chất được làm thành nghi lễ: cạnh tranh nhưng không đối kháng, thắng thua đều có phần, và mọi người đều được mời tham gia. Đây là điểm khác biệt so với các hội vật chỉ chú trọng tranh giải.

Trong bài này9 mục

Nội dung này có giúp được anh chị không?

Chia sẻ:

Câu hỏi thường gặp

Hội vật võ Liễu Đôi năm 2027 diễn ra ngày nào?

Hội diễn ra ngày mùng 5 Tết Nguyên Đán, tức ngày 10/2/2027 dương lịch, tại xã Liêm Túc cũ, huyện Thanh Liêm cũ, tỉnh Hà Nam cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình.

Keo vật Trai Rốt là gì?

Là 5 keo vật mở đầu hội, do hai gia đình sinh con trai sau cùng của làng Tháp và làng Đống Cầu thực hiện. Trai rốt được phục vụ các công việc hậu cần của hội và theo quan niệm dân gian sẽ lớn nhanh, làm ăn thành đạt.

Luật vật ở Liễu Đôi có gì đặc biệt?

Không đặt nặng thắng thua: thắng hay thua đều nhận phần thưởng, ai cũng có thể đăng ký vật. Đô vật không thua trận nào sau ba ngày thi đấu nhận giải cọc 500.000 đồng.

Đọc tiếp

Lễ hội truyền thống · Hội thi tài và trò chơi dân gian

Bài viết liên quan

Tra cứu liên quan

Nguồn tham khảo

  1. ↑ abcdefghijklmnopqrstuvwxyz272829Báo Pháp Luật Việt Nam, Bài "Độc nhất vô nhị keo vật 'trai rốt'...", đăng ngày 17/02/2015Hàng năm, vào ngày mùng 5 Tết, các cụ ở xã lại cùng với thanh niên trong làng chuẩn bị cho Hội vật.
#HộiVậtLiễuĐôi#VậtVõLiễuĐôi#KeoVậtTraiRốt#LễHộiTruyềnThống#NinhBình#HàNam#Mùng5Tết#ĐứcThánhTiên