
TL;DR: Lễ hội đền Trần Thái Bình diễn ra từ 13 tới 17 tháng Giêng (năm 2027 là 18 tới 22/2) ở khu lăng mộ và đền thờ các vua Trần, xã Tiến Đức cũ, tỉnh Thái Bình cũ, nay thuộc tỉnh Hưng Yên, nơi có mộ phần các liệt tổ nhà Trần và ba vua đầu triều. Lễ khai ấn đền Trần Nam Định diễn ra đêm 14 rạng sáng 15 tháng Giêng tại phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình, nơi xưa là phủ Thiên Trường. Cả hai nơi đều có lễ rước nước và lễ khai ấn; khác nhau ở di tích, lịch lễ và cách lấy nước.
Lễ hội đền Trần Thái Bình và đền Trần Nam Định có phải một lễ không?
Không. Đây là hai lễ hội ở hai khu di tích khác nhau, cùng thờ các vua Trần và cùng diễn ra trong tháng Giêng.
- Đền Trần Thái Bình: khu lăng mộ và đền thờ các vua triều Trần ở thôn Tam Đường, xã Tiến Đức cũ, huyện Hưng Hà cũ, tỉnh Thái Bình cũ, nay thuộc tỉnh Hưng Yên.
- Đền Trần Nam Định: khu di tích Đền Trần, Chùa Tháp ở phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình.
Lễ khai ấn đêm 14 rạng sáng 15 tháng Giêng tại đền Trần Nam Định được Báo Văn Hóa gọi là tục lệ cổ tại Tiên Miếu nhà Trần, tức phủ Thiên Trường xưa[4].
Mỗi nơi thờ ai và giữ di tích gì?
Khu di tích ở Tiến Đức là nơi đặt tôn miếu và lưu giữ mộ phần của các liệt tổ nhà Trần, của Thái tổ Trần Thừa và các vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, cùng một phần ngọc cốt của vua Trần Nhân Tông[3]. Từ năm 2014, khu lăng mộ được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt và lễ hội đền Trần của Thái Bình được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia[3].
Ở Nam Định, các nghi lễ diễn ra quanh đền Cố Trạch, đền Thiên Trường và đền Trùng Hoa: lễ rước nước khởi đầu bằng thỉnh chân nhang tại đền Cố Trạch[5], lễ khai ấn làm trong đền Thiên Trường, ấn phát ra tại Nhà Giải vũ, Nhà Trưng bày và đền Trùng Hoa[4].
Lịch lễ của hai nơi khác nhau ra sao?
| Mục | Đền Trần Thái Bình | Đền Trần Nam Định |
|---|---|---|
| Thời gian lễ hội | 13 tới 17 tháng Giêng | 11 tới 16 tháng Giêng (lịch năm 2025) |
| Năm 2027 (nếu giữ lệ) | 18 tới 22/2/2027 | Khai ấn đêm 19/2, phát ấn sáng 20/2/2027 |
| Khai mạc, lễ chính | Khai mạc tối 13 tháng Giêng, có bái yết, dâng hương | Khai ấn từ 23 giờ 15 đêm 14 tháng Giêng |
| Rước nước | Lấy nước ở ngã ba Tuần Vường bằng thuyền | Lấy nước ở giếng Rồng, ngày 12 tháng Giêng |
| Khai ấn | Có, trong ngày khai mạc | Có, là lễ trung tâm; phát ấn từ 5 giờ sáng 15 tháng Giêng |
Năm 2025, lễ hội đền Trần Thái Bình diễn ra từ ngày 10 tới 14/2, tức 13 tới 17 tháng Giêng năm Ất Tỵ, với lễ bái yết và dâng hương, lễ rước nước, lễ khai ấn cùng các hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian[2]. Lễ khai ấn là một trong những hoạt động quan trọng nhất trong ngày khai mạc[2].
Cùng năm, lễ hội khai ấn đền Trần Nam Định tổ chức từ ngày 8 tới 13/2, tức 11 tới 16 tháng Giêng: ngày 11 rước kiệu Ngọc Lộ, ngày 12 rước nước và tế cá, đêm 14 khai ấn từ 23 giờ 15, rồi từ 5 giờ sáng ngày 15 phát ấn[4].
Ngày dương năm 2027 ở bảng tính theo lịch âm, khi ban tổ chức chưa công bố chương trình.
Lễ rước nước ở hai nơi khác nhau thế nào?
Cả hai nơi đều rước nước, nhưng lấy nước ở hai chỗ khác nhau.
Thái Bình lấy nước ở đâu?
Đoàn rước đi dọc đê sông Hồng tới nơi có thuyền đợi sẵn; thuyền lớn đưa chư tăng và Phật tử ra ngã ba Tuần Vường, nơi giao nhau của sông Luộc, sông Hồng và sông Thái Bình, lấy nước vào chum mang về tế vua[1]. Dẫn đầu đoàn là đội múa lân và kiệu mang liệt vị liệt tổ nhà Trần: Trần Kinh, Trần Hấp, Trần Thừa, Trần Lý và Thái sư Trần Thủ Độ[1].
Nghi lễ rước nước được phục dựng từ năm 2010 và là nghi thức đầu tiên trong lễ hội đền Trần Thái Bình[1].
Nam Định lấy nước ở đâu?
Ở Nam Định, đoàn rước kiệu ra giếng Rồng lấy nước, rồi đánh bắt cá quả và cá chép ở ao cạnh giếng, rước nước và cá về đền Thiên Trường để dâng nước, tế cá; sau đó cá được phóng sinh ra sông Hồng[5].
Theo cách giải thích được nêu ở cả hai nơi, nghi lễ rước nước cầu mưa thuận gió hòa và tri ân nhà Trần, một vương triều khởi nghiệp từ nghề chài lưới gắn với sông nước[1][5].
Nên đi lễ hội nào, vào ngày nào?
- Muốn xem rước nước bằng thuyền và viếng lăng các vua Trần: đi đền Trần Thái Bình ngày khai hội, 13 tháng Giêng (18/2/2027).
- Muốn dự đêm khai ấn: đi đền Trần Nam Định đêm 14 tháng Giêng (19/2/2027); ấn phát từ sáng 15 tháng Giêng.
- Muốn xem rước nước, tế cá ở Nam Định: đi ngày 12 tháng Giêng (17/2/2027), nếu lịch năm 2027 giữ như năm 2025.
Lễ hội đông người: giữ tư trang và theo hướng dẫn của ban tổ chức.
