Dương Quân Tùng là ai?
Dương Quân Tùng là nhân vật được giới phong thủy truyền thống xem là bậc thầy đời Đường, gắn với dòng địa lý hình thế và được nhiều sách tôn là người đứng đầu phái Giang Tây. Tuy nhiên, phần lớn tiểu sử của ông thuộc dạng truyền thuyết chứ không phải tư liệu lịch sử xác thực. Wikipedia tiếng Anh chỉ có đúng một câu về ông: một nhà văn Đạo giáo thời Đường, được ghi là tác giả của Thanh Nang Kinh (Green Satchel Classic), một sách chuyên về phong thủy. Sách Phong thủy cổ đại Trung Quốc của Vu Hy Hiền và Vu Dũng thì ghi ông đứng đầu phái Giang Tây, đồng thời đặt ông vào khoảng từ năm 874 tới 888.
Tên gọi Dương Cứu Bần, nghĩa đen là Dương cứu kẻ nghèo, là biệt danh dân gian gắn với hình ảnh ông dùng thuật địa lý để giúp người khốn khó. Cần nói rõ: đây là cách gọi truyền miệng, không có văn bản đương thời nào xác nhận.
Vì sao gọi là Dương Cứu Bần?
Biệt danh Dương Cứu Bần phản ánh vai trò ông được gán cho trong các câu chuyện dân gian: một thầy địa lý dùng con mắt nhìn long mạch, sa thủy để tìm huyệt tốt cho người nghèo, giúp họ đổi đời. Cách gọi này ăn sâu tới mức nhiều tài liệu phong thủy về sau dùng lẫn lộn hai tên Dương Quân Tùng và Dương Cứu Bần như cùng một người.
Cần phân biệt: đây là truyền thuyết về nhân cách và công dụng của thuật, không phải bằng chứng lịch sử về hành trạng. Không có nguồn đáng tin nào xác nhận ông thật sự đã cứu bao nhiêu người, ở đâu, vào năm nào.
Dòng thời gian ngắn: từ Quách Phác tới Tưởng Đại Hồng
Để định vị Dương Quân Tùng, cần đặt ông vào một dòng chảy dài hơn của địa lý học cổ Trung Quốc.
- Quách Phác (276 tới 324), thời Tấn, được xem là người đặt nền cho thuật Trạch Tướng và gắn với tên Thanh Nang. Theo sách Phong thủy cổ đại Trung Quốc, những tác phẩm đời sau như Thanh Nang Kinh hay Cửu Thiên Huyền Nữ Thanh Nang Hải Giác Kinh có khả năng chỉ mượn danh Quách Phác nhằm tăng uy tín, chứ chưa chắc đã do chính ông viết.
- Dương Quân Tùng, được Phong thủy cổ đại Trung Quốc xếp vào khoảng 874 tới 888, tương truyền đứng đầu phái Giang Tây, gắn với nhóm sách hình thế và một số sách lý khí.
- Tưởng Đại Hồng, đời Minh, được sách Trạch vận tân án của Thẩm Trúc Nhưng nhắc tới như người thêm bớt bàn Dịch do Dương Quân Tùng chế ra, khiến đời sau gọi bàn ấy là Tưởng bàn.
Sách Địa lý Nguyên Không Pháp Giám của Liên Trì tiên sinh cũng nhắc Tưởng thị tác Biện Chính, cho rằng bộ này có công với Dương công nhưng không vạch thẳng vấn đề, khiến người học dễ đoán mò.
Ông đứng ở đâu trong phái Loan đầu và phái Giang Tây?
Phong thủy cổ đại Trung Quốc phân biệt hai dòng lớn: phái Hình Pháp, còn gọi là phái Loan đầu hay phương pháp Giang Tây, chủ trương đi thực địa nhìn hình thế núi sông, và phái Lý Khí, còn gọi là phái phương vị, dùng Ngũ tinh Bát Quái, Can Chi, la kinh. Sách này ghi nguồn gốc và phạm vi truyền bá của phái Hình Pháp chủ yếu ở Giang Tây, nên mới có tên phương pháp Giang Tây, và ghi Dương Quân Tùng đứng đầu phái này.
Điểm cần lưu ý: cùng một Dương Quân Tùng lại được cả hai phía nhận. Phong thủy cổ đại Trung Quốc xếp ông vào phái Hình Pháp, nhưng Trạch vận tân án của Thẩm Trúc Nhưng lại ghi Thanh Nang Áo Ngữ thuộc phái Lý khí, và dẫn câu trong Thanh Nang Áo Ngữ về Khôn, Nhâm, Ất thuộc Cự Môn, Cấn, Bính, Tân thuộc Phá Quân, Tốn, Thìn, Hợi thuộc Vũ Khúc, Giáp, Quý, Thân thuộc Tham Lang. Đây là cách phân sao theo Cửu tinh, nặng về lý khí. Vậy nên nói ông thuần hình thế hay thuần lý khí đều là khiên cưỡng. Nếu cần một quy ước cho bài này, tôi theo cách gọi phổ biến: Dương Quân Tùng gắn chặt với phái Loan đầu và phái Giang Tây về mặt hình thế, nhưng tên ông cũng xuất hiện trong mạch lý khí qua Thanh Nang Áo Ngữ.
Những sách nào được truyền là của ông?
| Tên sách | Nội dung chính | Nghiêng về hình thế hay lý khí | Chỗ nghi ngờ về tác giả |
|---|---|---|---|
| Thanh Nang Kinh | Sách phong thủy gắn tên Dương Quân Tùng, Wikipedia ghi ông được cho là tác giả | Có yếu tố hình thế, gắn với truyền thống Thanh Nang từ Quách Phác | Wikipedia chỉ ghi một câu, không có dẫn chứng chi tiết; tên Quách Phác cũng được nhiều sách đời sau mượn |
| Thanh Nang Áo Ngữ | Bàn về long mạch, thủy khí, phân âm dương dòng nước, phân sao theo Cửu tinh | Trạch vận tân án xếp vào phái Lý khí | Cùng tên Dương Quân Tùng nhưng nội dung nặng lý khí, khác với nhóm hình thế thuần |
| Hám Long Kinh | Sách hình thế, thuộc nhóm được giới thiệu lại trong các ấn bản Việt ngữ gần đây | Hình thế | Địa lý Nguyên Không Pháp Giám nhắc tới như sách đã được khắc in, nhưng không khẳng định chắc tác giả |
| Nghi Long Kinh | Sách hình thế, cùng nhóm với Hám Long Kinh | Hình thế | Cùng tình trạng như trên: truyền là của Dương công nhưng không có bằng chứng đương thời |
| Thiên Ngọc Kinh | Được Địa lý Nguyên Không Pháp Giám nhắc tới như sách then chốt để hiểu đồ hình Cửu tinh Tiên thiên | Lý khí, nặng về đồ hình và Cửu tinh | Không có nguồn đương thời xác nhận tác giả |
Bảng trên cho thấy một điều: nhóm sách mang tên Dương Quân Tùng trải từ hình thế sang lý khí, chứ không thuần một phái. Cách gán tác giả trong phong thủy cổ thường là gán truyền thừa, không phải gán bản quyền theo nghĩa hiện đại.
La bàn Tam Hợp và phùng châm có phải do ông chế?
Theo ghi chép trong Trạch vận tân án của Thẩm Trúc Nhưng, la bàn được chia thành hai loại: Tam hợp bàn tức Vị bàn, tương truyền do Dương Quân Tùng chế tạo; và Quái bàn tức Dịch bàn, vốn cũng do Dương Quân Tùng chế ra, về sau vào đời Minh được Tưởng Đại Hồng thêm bớt nên có tên Tưởng bàn. Về phùng châm, sách này cũng ghi tương truyền do Dương Quân Tùng chế.
Cần đọc kỹ chữ tương truyền. Đây là cách sách hậu thế ghi nhận truyền thừa, không phải tài liệu chế tác đương thời. Địa lý Nguyên Không Pháp Giám của Liên Trì tiên sinh lại có ý khác: sách này nói lâu nay tiên sư tương truyền la kinh không có chữ đỏ đen, vì lấy âm dương khéo dùng chứ không thể lấy phương vị mà định, và từ khi Phạm Nghi Tân làm chữ đỏ đen thì nhiều người bị sai lầm. Tức là ngay trong truyền thống cũng có ý kiến phản đối việc chia màu chữ trên la bàn.
Vì sao cùng một người lại được hai phái nhận?
Có mấy lý do thường được nêu. Thứ nhất, phong thủy cổ truyền không tách hình thế và lý khí thành hai hệ thống biệt lập như cách phân loại hiện đại; Địa lý Nguyên Không Pháp Giám nói rõ địa học lấy hình thế làm thể, lý khí là dụng, hai điều không bỏ điều nào. Thứ hai, tên tuổi lớn thường được hậu thế mượn để tăng uy tín cho sách, giống trường hợp Quách Phác với Thanh Nang. Thứ ba, các dòng truyền thừa ở Giang Tây vốn đan xen, nên một nhân vật có thể được cả nhánh hình thế lẫn nhánh lý khí nhận là tổ.
Điều này cũng có nghĩa: nếu ai khẳng định chắc chắn Dương Quân Tùng chỉ thuộc một phái, thì đó là cách nói quy ước, không phải sự thật lịch sử đã được kiểm chứng.
Đọc Dương Quân Tùng thế nào cho đúng?
Cần tách ba lớp: lớp truyền thuyết về con người và biệt danh Dương Cứu Bần, lớp văn bản mang tên ông, và lớp truyền thừa kỹ thuật mà hậu thế gán cho ông như la bàn Tam Hợp, phùng châm. Lớp thứ nhất gần như không kiểm chứng được. Lớp thứ hai có thể đối chiếu giữa các sách, và chính sự đối chiếu ấy cho thấy nội dung trải từ hình thế sang lý khí. Lớp thứ ba là quy ước nghề nghiệp, không phải sự kiện.
Với người học phong thủy hôm nay, giá trị của Dương Quân Tùng nằm ở chỗ ông là cái mốc để các dòng sách tự định vị mình, chứ không nằm ở một tiểu sử chắc chắn. Muốn đi sâu vào hệ thống các phái, có thể xem bài tổng quan về các phái phong thủy trong cùng kho kiến thức, bài này không nhắc lại.
