Hội vật làng Sình diễn ra khi nào và ở đâu?
Hội vật làng Sình, còn gọi hội vật làng Lại Ân, diễn ra vào mùng 10 tháng Giêng âm lịch hằng năm tại sân đình làng Lại Ân (tên dân gian là làng Sình), nay thuộc phường Dương Nỗ, thành phố Huế12. Trước ngày 1/7/2025, địa bàn này là thôn Lại Ân, xã Phú Mậu, huyện Phú Vang; nay theo địa giới hành chính hai cấp, làng nằm trong phường Dương Nỗ của thành phố Huế.
Người dân Huế có câu ca nhắc nhở con cháu: "Dù ai đi đó đi đây; Ngày Mười hội vật nhớ quay về Sình"1. Câu ca cho thấy mùng 10 tháng Giêng đã thành một mốc cố định trong nếp sinh hoạt đầu xuân của vùng đất này.
Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnHội vật làng Sình là lễ hội truyền thống giàu tinh thần thượng võ, có tuổi đời hơn 400 năm, gắn với vùng đất Cố đô1. Theo ghi nhận của báo Nhân Dân trong mùa hội xuân Bính Ngọ (năm 2026), hội vật năm đó thu hút gần 100 đô vật nam và nữ đến từ các xã, phường trên địa bàn thành phố Huế1.
Hội vật làng Sình chưa có tên trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Các nguồn báo chí đã rà đều mô tả đây là lễ hội truyền thống, hoạt động văn hóa truyền thống, hoạt động thể thao góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, chứ không ghi nhận danh hiệu di sản quốc gia cho hội vật này12.
Hội vật làng Sình có từ bao giờ?
Theo các nguồn báo chí ghi nhận trong mùa hội năm 2026, hội vật làng Sình có tuổi đời hơn 400 năm, gắn với vùng đất Cố đô và được duy trì qua nhiều thế hệ12. Đây là con số tuổi đời do nguồn cung cấp, không phải một mốc niên đại được xác định bằng văn bản thành lập làng hay bia ký cụ thể trong các nguồn đã rà.
Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnTheo lời ông Phạm Công Nhuận, Trưởng Ban Hội đồng tộc trưởng làng Sình, hội vật đã tồn tại hàng trăm năm nay tại làng Lại Ân, gắn liền với truyền thống dựng và giữ nước của dân tộc; từ thế kỷ XV, người dân làng Sình đã tổ chức hội vật vào mỗi dịp Tết để hy vọng cả năm may mắn, đủ sức khỏe cày bừa và mong mùa màng tươi tốt1.
Truyền thuyết về ông tổ môn vật của làng Sình
Loại tri thức: Trường phái: Truyền thuyết địa phươngDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnTheo sử liệu địa phương được báo Thanh Niên dẫn lại, thuở xa xưa, làng Sình chỉ là bãi đất bồi của ba nhánh sông hợp lại. Nơi đây địa thế bằng phẳng, rộng rãi nên được các chúa Nguyễn trưng dụng làm nơi luyện tập võ thuật của quân thiếu niên. Một người trong số đó, vì say mê những chiêu đấu vật của các võ tướng, đã theo tòng quân; trải qua nhiều trận mạc, khi chiến tranh kết thúc, người này trở về làng lập gia đình rồi bày ra hình thức đấu vật cho con cháu trong nhà cùng luyện tập nâng cao sức khỏe, và về sau được làng tôn lên làm ông tổ môn vật2.
Cần phân biệt rõ: đây là truyền thuyết địa phương được báo chép lại, không phải sự kiện lịch sử đã được kiểm chứng bằng văn bản cùng thời. Cách kể phổ biến trong dân gian và trong các bài báo là kể lại truyền thuyết, không khẳng định đó là bản ghi lịch sử.
Bối cảnh lịch sử theo các nguồn
Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnBáo Nhân Dân ghi chuyện kể rằng vào thời Trần - Hồ, thành Hóa Châu là lỵ sở của một vùng phên dậu phương Nam nước Đại Việt, được xây dựng trong khu vực có vị trí chiến lược đặc biệt, án ngữ thủy lộ huyết mạch mà vùng Thanh Phước - Sình chính là cửa ngõ. Để huấn luyện binh sĩ, vật võ là môn thể thao được ưa chuộng; trai làng Sình tích cực tham gia và dần dần trở thành một phong trào được tổ chức hằng năm để rèn luyện sức khỏe trong lao động và bảo vệ quê hương1.
Cũng theo nguồn Nhân Dân, dưới thời Nguyễn, nhờ có vị trí đặc biệt quan trọng trên các tuyến thủy lộ huyết mạch, ngã ba Sình được triều đình chú trọng đầu tư xây dựng thành nơi diễn tập thủy quân. Với phương châm lấy việc rèn luyện sức khỏe làm đầu, nhà nước phong kiến khuyến khích quân lính tổ chức vật võ, và về sau ấn định ngày mùng 10 tháng Giêng làm ngày hội thao, tổ chức ngay tại làng Sình1.
Nguồn Thanh Niên lại mô tả hội vật được duy trì, gìn giữ và phát huy suốt mấy trăm năm qua kể từ thời chúa Nguyễn2. Các nguồn không hoàn toàn thống nhất với nhau về mốc khởi đầu: có nguồn nói gắn với thời Trần - Hồ và thành Hóa Châu, có nguồn nói gắn với thời chúa Nguyễn. Đây là điểm cần nói rõ là các nguồn ghi khác nhau, thay vì chọn một bên rồi trình bày như thể chỉ có một cách kể.
Trình tự ngày hội vật làng Sình diễn ra thế nào?
Hội vật làng Sình diễn ra trong đúng một ngày, gồm hai phần tách biệt là phần lễ và phần hội2. Phần lễ mang tính tôn nghiêm, phần hội mang tính tranh tài và cổ vũ đông đảo khán giả.
| Thời điểm trong ngày | Hoạt động | Ghi chú theo nguồn |
|---|---|---|
| Sáng sớm mùng 10 tháng Giêng | Các bậc cao niên, trưởng tộc lạy tạ Thành hoàng, cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, nhắc con cháu nhớ công đức tiền nhân | Nghi lễ truyền thống mở đầu hội12 |
| Sau nghi lễ | Tục thả đèn thăng thiên, thực hiện như tín hiệu báo hội, gửi gắm ước vọng năm mới bình an, may mắn | Nét văn hóa riêng của làng Sình1 |
| Sau hồi trống khai hội | Phần vật lệ của thanh niên, trai tráng trong vùng | Diễn ra từ sáng sớm1 |
| Suốt ngày 10 tháng Giêng | Các cặp đô vật tranh tài theo độ tuổi, từ vòng loại tới bán kết, chung kết | Kéo dài cả ngày12 |
| Cuối hội | Trao thưởng cho các đô vật | Có giải Nhất, Nhì, Ba, giải nhân cách và đạo đức1 |
Sới vật được dựng trên nền đất cát. Theo mô tả của báo Nhân Dân trong mùa hội năm 2026, hội vật năm đó được tổ chức ở một không gian mới vừa quy hoạch trong khu đất 0,5 ha tại trung tâm của làng Lại Ân1. Sới vật khá tưng bừng, sôi nổi với tiếng reo hò, cổ vũ; các khán đài quanh sới vật đều chật kín người xem1.
Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnHội vật làng Sình khác hẳn với hội vật ở một số làng quê khác, bởi người dân tổ chức hội vật như một hình thức giải trí đơn thuần sau những ngày Tết chứ không vì mục đích tuyển chọn võ sĩ cho triều đình phong kiến lúc bấy giờ1.
Luật vật của hội làng Sình được quy định ra sao?
Hội vật làng Sình về cơ bản áp dụng luật truyền thống của vật dân tộc. Đô vật nào bị vật "lấm lưng, trắng bụng" sẽ bị xử thua1. Cách nói này chỉ tình huống đối phương bị ngã ngửa sao cho phần lưng chạm đất hoàn toàn2.
| Mục quy định | Cách tổ chức theo nguồn |
|---|---|
| Điều kiện thắng | Vật cho đối phương ngã ngửa, lưng chạm đất hoàn toàn, theo quy định "lấm lưng, trắng bụng"12 |
| Vòng loại | Đô vật phải giành chiến thắng trước 3 đối thủ để vượt qua vòng đấu loại1 |
| Sau vòng loại | Các đô vật vượt qua vòng loại bước vào vòng bán kết1 |
| Vòng bán kết | Phải vượt qua một đối thủ nữa mới lọt vào vòng chung kết1 |
| Phân nhóm | Chia theo độ tuổi, không chia hạng cân2 |
| Các nhóm tuổi | Nguồn Nhân Dân ghi hai độ tuổi: thanh niên (dưới 15 tuổi) và thanh niên (trên 16 tuổi); nguồn Thanh Niên ghi ba độ tuổi: thiếu nhi, thiếu niên và người lớn12 |
| Trang phục | Đô vật mình trần, mặc quần cộc, thắt đai xanh hoặc đỏ để phân biệt2 |
| Điều kiện dự đấu | Không nhất thiết phải là người địa phương; bất kỳ khán giả nào cũng có thể được lên sới đấu vật12 |
| Giải thưởng | Giải Nhất, Nhì, Ba; giải thưởng nhân cách và đạo đức cho đô vật có tinh thần thi đấu đẹp; làng còn dành riêng một khoản tiền thưởng cho tất cả đô vật tham gia1 |
| Hiện vật trao giải Nhất | Cau, trầu, rượu của Hội đồng tộc trưởng làng Sình cùng cờ, huy chương và tiền thưởng1 |
Các nguồn ghi khác nhau ở hai điểm đáng chú ý. Thứ nhất, về số đối thủ phải thắng ở vòng loại: báo Nhân Dân viết đô vật phải giành chiến thắng trước 3 đối thủ1, trong khi báo Thanh Niên viết mỗi đô vật phải giành chiến thắng tuyệt đối trước hai đối thủ2. Thứ hai, về cách chia nhóm tuổi: báo Nhân Dân ghi hai nhóm, báo Thanh Niên ghi ba nhóm12. Người đọc tra cứu nên biết đây là chỗ các nguồn không thống nhất, và cách tổ chức cụ thể có thể thay đổi theo từng mùa hội.
Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnĐiểm độc đáo nhất của hội vật làng Sình chính là tính mở. Lệ làng quy định bất kỳ ai, không nhất thiết phải là người địa phương, chỉ cần có đủ sức khỏe và đam mê đều có thể đăng ký lên sới tranh tài2. Chính sự cởi mở ấy đã tạo nên không khí hào hứng, náo nhiệt suốt cả ngày hội1.
Vì sao hội vật làng Sình vẫn được duy trì qua nhiều thế hệ?
Hội vật làng Sình mang nhiều lớp ý nghĩa chồng lên nhau. Trước hết là lớp nghĩa cầu mong mùa màng và sức khỏe: ngoài ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, mùa màng bội thu, hội còn là hoạt động thể thao góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc1.
Loại tri thức: Dân gianQuan niệm dân gian. Điều người ta tin, kiêng hay truyền miệng, ghi lại như một niềm tin chứ không như một sự thật đã kiểm. Năm loại nhãnTrong dân gian, hội vật được xem là dịp để trai tráng rèn luyện lòng dũng cảm, sự mưu trí và tự tin; tiếng trống hội mang theo lời cầu nguyện cho một năm mới dân khỏe, làng yên, mùa màng tươi tốt và hạnh phúc đến với muôn người2. Đây là cách hiểu của người dự hội và được báo chí ghi lại, không phải một khẳng định về hiệu quả thực tế của lễ hội.
Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnHội vật còn là dịp để chọn ra những đô vật giỏi cho phong trào thể thao của địa phương1. Với thanh thiếu niên, hội là dịp rèn luyện thể lực và nhân cách sống đẹp, sống khỏe1.
Một chi tiết cho thấy sức hút của hội đối với người xa quê: chị Đinh Thùy Trang, 47 tuổi, kiều bào định cư tại Canada, chia sẻ với báo Thanh Niên rằng dù sống ở nước ngoài lâu năm, chị vẫn luôn nhớ về tiếng trống hội quê mình; trở về Huế đúng dịp mùng 10 tháng Giêng, nhìn thấy các bạn trẻ thi đấu hết mình nhưng vẫn giữ tinh thần thượng võ, không ra đòn nguy hiểm, chị thấy rất tự hào2.
Hội vật làng Sình nằm trong nhóm lễ hội văn hóa sau Tết Nguyên đán của thành phố Huế, cùng với Hội Vật làng Thủ Lệ, Lễ hội cầu ngư, hội đua ghe tại các địa phương, Lễ hội làng Chuồn; các lễ hội này được tổ chức hằng năm và tiếp thêm sự háo hức, tươi vui đến nhiều gia đình, du khách1.
Hội vật làng Sình có phải di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không?
Không. Theo các nguồn đã rà, hội vật làng Sình chưa có tên trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Các bài báo mô tả đây là lễ hội truyền thống, hoạt động văn hóa truyền thống, hoạt động thể thao góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, chứ không ghi nhận danh hiệu di sản quốc gia cho hội vật này12.
Việc phân biệt rõ điều này có ý nghĩa thực tế. Một lễ hội có tuổi đời dài, được cộng đồng duy trì và được báo chí ghi nhận rộng rãi vẫn là một lễ hội truyền thống có giá trị, nhưng giá trị đó không đồng nghĩa với việc lễ hội đã được xếp vào danh mục di sản quốc gia. Hai điều này là hai chuyện khác nhau và cần được viết tách bạch.
Đến xem hội vật làng Sình cần lưu ý gì?
Hội diễn ra trong đúng một ngày, mùng 10 tháng Giêng âm lịch, nên người muốn xem cần đến từ sáng sớm để kịp phần lễ và những cặp đấu đầu tiên12. Phần vật lệ của thanh niên, trai tráng trong vùng diễn ra ngay từ sáng sớm, sau hồi trống khai hội1.
Địa điểm là khu vực đình làng Lại Ân (làng Sình), phường Dương Nỗ, thành phố Huế12. Mùa hội năm 2026 được tổ chức ở một không gian mới vừa quy hoạch trong khu đất 0,5 ha tại trung tâm của làng Lại Ân, nên người đi xem nên hỏi đường tới khu vực sới vật mới thay vì chỉ tìm theo vị trí cũ1.
Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu bạn muốn theo dõi trọn vẹn diễn biến của hội, nên có mặt trước giờ khai hội để xem nghi lễ lạy tạ Thành hoàng và tục thả đèn thăng thiên, vì đây là hai nghi thức mở đầu mà nhiều người đến muộn thường bỏ lỡ. Với người lần đầu đi xem, việc tìm hiểu trước luật "lấm lưng, trắng bụng" sẽ giúp theo dõi các cặp đấu dễ hơn, bởi thắng thua trong vật dân tộc không tính theo điểm số mà tính theo tư thế ngã của đối phương.
