
TL;DR: Trong Kỳ Môn Độn Giáp, dụng thần là thành phần trên bàn được gán làm đại diện cho người hỏi, người liên quan hay sự việc, và bước chọn đúng dụng thần quyết định toàn bộ lượt đọc. Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh và Kỳ Môn pháp khiếu gán dụng thần khác nhau cho cùng một việc, nên phải nói rõ đang theo sách nào trước khi luận sinh khắc. Đây là quy ước của môn, chưa có kiểm chứng khoa học, không dùng thay cho quyết định thật về kiện tụng, vay nợ hay hôn nhân.
Dụng thần trong Kỳ Môn Độn Giáp là gì?
Dụng thần là thành phần trên bàn Kỳ Môn được gán làm đại diện cho người hỏi, người liên quan hoặc sự việc đang được hỏi. Một lượt đọc bàn Kỳ Môn gồm nhiều lớp: can (thiên can và địa can), tám cửa, chín sao, tám thần, cùng vị trí cung. Không có dụng thần thì không biết lấy cặp nào ra so sinh khắc, và cả lượt đọc mất điểm tựa.
Cần phân biệt ba môn dùng chung chữ "dụng thần" nhưng cho ba việc khác nhau. Trong Bát Tự, dụng thần là hành cần bổ trợ cho mệnh cục, chọn trên cơ sở can chi bốn trụ. Trong Lục Hào, dụng thần là hào đại diện cho sự việc, chọn theo loại việc và theo lục thân. Trong Kỳ Môn, dụng thần là một ô cụ thể trên bàn: một can, một cửa, một sao hay một thần, tùy việc hỏi. Ba môn không thể lấy dụng thần của nhau thay thế.
Vì sao chọn sai dụng thần thì cả lượt đọc sai theo?
Chọn sai dụng thần thì mọi phép so sinh khắc, vượng suy, không vong sau đó đều tính trên đối tượng không liên quan. Ví dụ hỏi vay tiền mà lấy nhầm Thiên Ất làm chủ nợ thay vì Trực Phù, thì câu trả lời đảo ngược quan hệ: người đi vay bị đọc thành người cho vay.
Sai dụng thần còn kéo theo sai cả hệ quy chiếu. Kỳ Môn pháp khiếu dùng Trực Phù làm chủ của, Thiên Ất làm người vay, Sinh môn làm thần tài trong việc vay mượn. Nếu đổi vai, toàn bộ chuỗi sinh khắc giữa ba cung bị đảo, kết luận "được" thành "không được". Vì vậy bước đầu tiên của mọi lượt đọc là xác định đúng việc hỏi, rồi mới tra bảng dụng thần của sách đang theo.
Trong hôn nhân, Ất và Canh tượng trưng cho ai và Lục Hợp là gì?
Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh ghi: "凡占婚姻,以乙为女,以庚为夫" (phàm chiếm hôn nhân, dĩ Ất vi nữ, dĩ Canh vi phu), nghĩa là lấy Ất làm bên nữ, Canh làm bên nam. Sách dặn xét hai cung của Ất và Canh: nếu hai cung sinh hợp thì việc thành, nếu tương hình tương khắc thì không thành.
Về người mai mối, nguyên linh kinh lấy "顶盘六合为媒人" (đỉnh bàn Lục Hợp vi môi nhân), tức Lục Hợp ở tầng thiên bàn làm người mai mối. Lục Hợp sinh cung Ất thì mai mối nghiêng về nhà gái, sinh cung Canh thì nghiêng về nhà trai. Kỳ Môn pháp khiếu cũng theo cách gán này: Ất là nhà gái, Canh là nhà trai, thiên bàn Lục Hợp là mối.
Sách còn xét thêm dấu hiệu trên cung. Nguyên linh kinh cho rằng Ất mang cách "kích hình" thì bên nữ bị đọc là tính tình dữ dằn, còn Ất sinh hợp thì bên nữ hiền lành; Canh mang hung thần thì bên nam bị đọc là nóng nảy, mang sinh hợp thì ôn hòa. Đây là lời đoán của sách, không phải mô tả người thật.
Một số trường hợp sách gán khác đi. Kỳ Môn pháp khiếu, mục "chiếm nạp thiếp", lấy Ất làm vợ cả, Đinh làm vợ lẽ, Canh làm chồng. Nguyên linh kinh lại có phép "chiếm chiêu tế" (nhà gái rước chồng về), khi ấy lấy cung Canh ở thiên bàn sinh cung Ất ở địa bàn, tức đảo chiều so với hôn nhân thường.
Cách gán Ất, Canh, Lục Hợp là quy ước của sách, chưa được kiểm chứng khoa học, và không nên dùng để quyết định cưới hỏi thật.
Khi vay mượn tiền nong, Trực Phù, Thiên Ất và Sinh môn tượng trưng cho ai?
Kỳ Môn pháp khiếu, mục "chiếm phóng trái" (cho vay), ghi: "以直符为财主,天乙为取财之人,生门为财神" (dĩ Trực Phù vi tài chủ, Thiên Ất vi thủ tài chi nhân, Sinh môn vi tài thần), nghĩa là Trực Phù làm chủ của, Thiên Ất làm người nhận tiền, Sinh môn làm thần tài. Sách dặn so sinh khắc và vượng suy giữa ba cung để luận.
Cùng sách, mục "chiếm xưng đái" (vay mượn), lại gán: Trực Phù là chủ của, Thiên Ất là người vay, rồi xét sinh khắc giữa hai cung. Mục "chiếm yết tá" (hỏi vay mượn có được không) thì lấy Trực Phù làm chủ của, ngày can làm người đi vay, xét cả năm mệnh và ngày can. Như vậy cùng một việc vay mượn, sách đã đưa ra ít nhất hai cách gán khác nhau cho người vay.
Nguyên linh kinh có phép "chiếm thục vật sản" (chuộc lại đồ cầm cố) gán khác hẳn: Trực Phù là bên động, Thiên Ất là bên tĩnh, Trực Sử là người trung gian. Sách dặn nếu ta chuộc của người thì ta là Trực Phù, người kia là Thiên Ất; nếu người chuộc của ta thì đảo lại. Trực Sử sinh cả hai bên thì việc thành, khắc cả hai bên thì không thành.
Trong kiện tụng, Khai môn, Trực Phù, Thiên Ất và Kinh môn tượng trưng cho ai?
Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh, mục "chiếm từ tụng", ghi: "须以开门为问官,值符为原告,天乙为被告,惊门为讼神" (tu dĩ Khai môn vi vấn quan, Trực Phù vi nguyên cáo, Thiên Ất vi bị cáo, Kinh môn vi tụng thần), nghĩa là Khai môn làm quan hỏi việc, Trực Phù làm nguyên cáo, Thiên Ất làm bị cáo, Kinh môn làm thần kiện tụng. Sách dặn xét sinh khắc giữa các cung: nếu Khai môn và Kinh môn đều khắc cung Thiên Ất thì bị cáo thua; nếu cả hai đều khắc cung Trực Phù thì nguyên cáo thua; nếu một khắc nguyên cáo, một khắc bị cáo thì hai bên cùng thua.
Kỳ Môn pháp khiếu cũng theo cách gán này, nhưng thêm vai trò cho Kinh môn: "以直符为原告,以天乙为被告,以开门为问官,惊门为讼师" (dĩ Trực Phù vi nguyên cáo, dĩ Thiên Ất vi bị cáo, dĩ Khai môn vi vấn quan, Kinh môn vi tụng sư), tức Kinh môn làm thầy kiện. Sách còn xét thêm Trực Sử, Lục Hợp cho các việc liên quan đến giấy tờ, người làm chứng.
Nguyên linh kinh còn có mục "chiếm hưng tụng" gán khác: lấy Đinh làm đơn kiện, Chu Tước làm thầy kiện, và xét Đinh với Chu Tước cùng cung. Mục "chiếm quan sự thôi đề hoãn cấp" lại lấy Trực Phù làm quan lớn, Lục Đinh làm công văn, Trực Sử làm người sai. Như vậy cùng một việc kiện tụng, các mục trong cùng sách đã dùng các bộ dụng thần khác nhau tùy khía cạnh được hỏi.
Khi mất đồ, Giáp Tý Mậu và Huyền Vũ tượng trưng cho gì?
Nguyên linh kinh, mục "chiếm thất vật", ghi: "以甲子戊为财物" (dĩ Giáp Tý Mậu vi tài vật), tức lấy Giáp Tý Mậu làm của cải. Sách dặn: thấy Huyền Vũ thì bị người lấy trộm, không thấy Huyền Vũ thì tự mình đánh mất. Huyền Vũ cung khắc Thanh Long cung, hoặc Thanh Long cung sinh Huyền Vũ cung, thì chắc bị trộm.
Sách còn dặn xét không vong: nếu Giáp Tý Mậu lạc cung không vong thì dù tự mất hay bị trộm cũng khó tìm lại. Muốn biết mất ở đâu, xem cung của Giáp Tý Mậu: ở bốn cung nội thì đồ còn trong nhà, ở bốn cung ngoại thì mất xa. Sách còn dùng hình tượng bát quái để đoán vật: cung Cấn là núi, thiếu nam, hướng đông bắc; cung Chấn là gỗ, trưởng nam, chính đông.
Kỳ Môn pháp khiếu có cách gán khác cho việc mất đồ: lấy giờ can làm người mất, tám cửa làm vật bị mất, rồi xét vượng suy và tám thần. Mục "chiếm đạo tặc" (trộm cắp) thì lấy Huyền Vũ và Thiên Bồng làm kẻ trộm, Thương môn làm người bắt, giờ can làm chủ vật. Như vậy cùng việc mất đồ, nguyên linh kinh dùng Giáp Tý Mậu và Huyền Vũ, còn pháp khiếu dùng giờ can và tám cửa.
Bàn việc nên làm, nên tránh theo từng sao Cửu Tinh
Kỳ Môn Độn Giáp thống tông dành một mục cho từng sao Cửu Tinh, ghi việc nên và không nên làm khi sao ấy chủ sự. Đây là cách gán dụng thần theo sao, khác với cách gán theo can hay theo cửa ở các mục trên.
Ví dụ sao Thiên Phụ: "辅星宜修道设教、诛凶伐暴、入官见贵、嫁娶、移徙、商贾、营建、应举、谋望" (Phụ tinh nghi tu đạo thiết giáo, tru hung phạt bạo, nhập quan kiến quý, giá thú, di tỉ, thương cổ, doanh kiến, ứng cử, mưu vọng), nghĩa là Thiên Phụ hợp với việc tu đạo, lập giáo, trừ kẻ ác, vào cửa quan, cưới hỏi, dời nhà, buôn bán, xây dựng, thi cử, cầu việc lớn.
Ví dụ sao Thiên Bồng: "蓬星宜安抚边境,修筑城池,不宜入官见贵、嫁娶、移徙、商贾、营建" (Bồng tinh nghi an phủ biên cảnh, tu trúc thành trì, bất nghi nhập quan kiến quý, giá thú, di tỉ, thương cổ, doanh kiến), nghĩa là Thiên Bồng hợp với việc giữ yên biên giới, đắp thành, không hợp với vào cửa quan, cưới hỏi, dời nhà, buôn bán, xây dựng.
Sách còn dặn thêm điều kiện: "右九星有气而合奇门,吉者益吉,凶者减凶。若无气而不合奇门,凶者益凶,吉者不吉" (hữu cửu tinh hữu khí nhi hợp kỳ môn, cát giả ích cát, hung giả giảm hung; nhược vô khí nhi bất hợp kỳ môn, hung giả ích hung, cát giả bất cát), nghĩa là sao có khí và hợp với kỳ môn thì tốt thêm tốt, xấu bớt xấu; sao không có khí và không hợp kỳ môn thì xấu thêm xấu, tốt hóa không tốt.
Chỗ các sách gán khác nhau cho cùng một việc
Bảng dưới đây tổng hợp các cách gán dụng thần mà các sách đã nêu trong bài ghi cho từng việc. Cột "vai còn lại" ghi người kia, người trung gian hay thành phần phụ mà sách gán kèm.
| Việc hỏi | Dụng thần theo sách | Vai còn lại | Sách ghi |
|---|---|---|---|
| Hôn nhân | Ất là bên nữ, Canh là bên nam | Lục Hợp (thiên bàn) là người mai mối | Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh; Kỳ Môn pháp khiếu |
| Nạp thiếp | Ất là vợ cả, Đinh là vợ lẽ, Canh là chồng | Kỳ Môn pháp khiếu | |
| Chiêu tế (nhà gái rước chồng) | Canh (thiên bàn) sinh Ất (địa bàn) | Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh | |
| Cho vay | Trực Phù là chủ của, Thiên Ất là người nhận tiền, Sinh môn là thần tài | Kỳ Môn pháp khiếu | |
| Vay mượn | Trực Phù là chủ của, Thiên Ất là người vay | Kỳ Môn pháp khiếu | |
| Hỏi vay mượn | Trực Phù là chủ của, ngày can là người đi vay | Kỳ Môn pháp khiếu | |
| Chuộc đồ cầm cố | Trực Phù là bên động, Thiên Ất là bên tĩnh | Trực Sử là người trung gian | Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh |
| Kiện tụng | Khai môn là quan xét, Trực Phù là nguyên cáo, Thiên Ất là bị cáo, Kinh môn là thần kiện | Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh | |
| Kiện tụng (pháp khiếu) | Trực Phù là nguyên cáo, Thiên Ất là bị cáo, Khai môn là quan xét, Kinh môn là thầy kiện | Kỳ Môn pháp khiếu | |
| Hưng tụng, làm đơn | Đinh là đơn, Chu Tước là thầy kiện | Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh | |
| Quan sự thôi đề | Trực Phù là quan lớn, Lục Đinh là công văn | Trực Sử là người sai | Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh |
| Mất đồ | Giáp Tý Mậu là của cải, Huyền Vũ là kẻ lấy | Kỳ Môn Độn Giáp nguyên linh kinh | |
| Mất đồ (pháp khiếu) | Giờ can là người mất, tám cửa là vật mất | Kỳ Môn pháp khiếu | |
| Trộm cắp | Huyền Vũ, Thiên Bồng là kẻ trộm, Thương môn là người bắt | Giờ can là chủ vật | Kỳ Môn pháp khiếu |
| Việc nên làm theo sao | Sao chủ sự (ví dụ Thiên Phụ, Thiên Bồng) | Kỳ Môn Độn Giáp thống tông |
Bảng cho thấy cùng một việc, các sách có thể gán dụng thần khác nhau, và ngay trong một sách, các mục khác nhau cũng gán khác nhau tùy khía cạnh được hỏi. Chỗ này các sách không thống nhất, và cũng chưa có nghiên cứu nào kiểm chứng cách gán nào đúng hơn. Vì vậy khi đọc bàn Kỳ Môn, việc đầu tiên là nói rõ đang theo sách nào, rồi mới luận. Trộn dụng thần của sách này với phép luận của sách kia sẽ cho kết quả không kiểm chứng được.
Câu hỏi thường gặp
Trong Kỳ Môn, dụng thần và cách cục khác nhau thế nào?
Dụng thần là thành phần được gán làm đại diện cho người hay việc, còn cách cục là tổ hợp can, cửa, sao, thần trên bàn dùng để luận cát hung. Dụng thần chọn trước, cách cục xét sau; chọn sai dụng thần thì cách cục đúng cũng không cứu được lượt đọc.
Có thể dùng dụng thần của Bát Tự hay Lục Hào thay cho Kỳ Môn không?
Không. Bát Tự chọn dụng thần là hành cần bổ trợ cho mệnh cục, Lục Hào chọn dụng thần là hào đại diện sự việc theo lục thân, còn Kỳ Môn chọn dụng thần là ô cụ thể trên bàn. Ba môn dùng cùng chữ nhưng cho ba việc khác nhau, không thay thế được.
Nếu hai sách gán dụng thần khác nhau cho cùng một việc thì theo sách nào?
Theo sách mà người đọc chọn làm hệ quy chiếu cho lượt đọc ấy, và nói rõ đang theo sách nào. Không trộn dụng thần của sách này với phép luận của sách kia, vì kết quả sẽ không kiểm chứng được và không tái lập được.
