Làm ăn thua lỗ: người Việt xưa làm gì (cúng Thần Tài, xem lại ngày khai trương, giải hạn) và điều nên làm trước khi tìm tới tâm linh

Làm ăn thua lỗ, người Việt xưa thường làm gì?

Khi việc buôn bán sa sút, người Việt xưa thường làm ba nhóm việc: cúng Thần Tài và ông Địa để cầu tài lộc, xem lại ngày khai trương cùng hướng bàn thờ, và làm lễ giải hạn. Các việc này được xem như cách trấn an tinh thần, đồng thời nhắc gia chủ nhìn lại cách làm ăn. Điều quan trọng là tín ngưỡng chỉ là một phần, không thay thế được việc tính toán sổ sách và điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.

Cúng Thần Tài là gì và vì sao người làm ăn cúng khi thua lỗ?

Cúng Thần Tài là nghi lễ dâng lễ vật lên vị thần được cho là trông coi tiền tài cho gia chủ. Trong tín ngưỡng phương Đông, Thần Tài đảm nhiệm việc coi sóc tiền bạc, của cải, nên khi làm ăn thua lỗ, nhiều người tìm tới lễ cúng để cầu mong vận may trở lại. Ngày cúng vía Thần Tài phổ biến là mùng 10 âm lịch mỗi tháng, trong đó mùng 10 tháng Giêng được xem là quan trọng nhất.

Nguồn gốc tục thờ Thần Tài

Tục thờ Thần Tài có xuất xứ từ Trung Quốc, du nhập về Việt Nam vào khoảng đầu thế kỷ 20. Có nhiều truyền thuyết khác nhau về vị thần này.

• Thuyết thứ nhất kể về Triệu Công Minh, người giúp Khương Tử Nha đánh Trụ Vương. Sau khi tử trận, ông được phong làm Chính Nhất Long Hồ Huyền chân quân, thống lĩnh bốn vị thần là Chiêu Bảo, Nạp Trân, Chiêu Tài, Lợi Thị, và có nhiệm vụ cai quản tiền bạc, của cải.
• Thuyết thứ hai kể rằng Thần Tài say rượu, rơi xuống trần gian, mất trí nhớ và đi ăn xin. Ông ghé vào một quán ăn đang vắng khách, từ khi ông bước vào thì khách ra vào tấp nập. Chủ quán giữ ông lại và việc buôn bán phát đạt. Đến khi ông nhớ ra mọi chuyện và bay về trời, đó là ngày mồng 10 tháng Giêng, dân gian lấy làm ngày vía Thần Tài.
• Thuyết thứ ba kể về Âu Minh, một lái buôn Trung Hoa, gặp Thủy thần và được cho một nữ gia nhân tên Như Nguyện. Từ khi đem Như Nguyện về nuôi, công việc làm ăn ngày càng phát đạt. Một ngày Tết, Âu Minh đánh Như Nguyện, cô sợ hãi chui vào đống rác và biến mất. Từ đó, Âu Minh làm ăn thua lỗ, chẳng mấy chốc nghèo xác nghèo xơ. Người ta nhận ra cô chính là Thần Tài và lập bàn thờ. Vì vậy, bàn thờ Thần Tài thường đặt ở một góc khuất trong nhà, và trong ba ngày Tết, người ta kiêng quét nhà, hốt rác vì sợ làm mất Thần Tài đang núp trong đó.
• Thuyết thứ tư cho rằng Thần Tài nguyên là Bố Đại La Hán, còn gọi là Nhân Yết Đà tôn giả ở Ấn Độ, một trong mười tám vị La hán. Ông thường mang túi vải to, ai cho gì cũng dồn vào túi rồi đem phân phát cho trẻ em. Do đó, tượng Thần Tài thường đứng, mang túi to, hai tay đưa thẳng lên trời, tượng trưng cho sự may mắn, thành công.

Lễ vật và cách cúng Thần Tài

Theo quan niệm dân gian, trước khi làm lễ cúng vía Thần Tài, gia chủ nên tắm tượng Thần Tài và ông Địa, lau thật khô ráo. Lễ vật thường gồm hoa quả, nước, vàng mã, và trong ngày vía chính, nhiều người còn mua vàng để cầu tài lộc. Tuy nhiên, việc mua vàng ngày vía Thần Tài cũng có rủi ro: nếu mua vàng trước ngày vía hai hôm, khách hàng có thể đã lỗ hơn hai triệu đồng một lượng do chênh lệch giá.

Xem lại ngày khai trương và hướng bàn thờ có phải là cách người xưa hay dùng?

Có. Khi làm ăn thua lỗ, người Việt xưa thường xem lại ngày khai trương, hướng bàn thờ Thần Tài và ông Địa, vì cho rằng ngày giờ và hướng đặt bàn thờ có thể ảnh hưởng tới vận khí của cửa hàng. Tuy nhiên, đây là quan niệm dân gian, không có cơ sở khoa học để khẳng định hiệu quả. Các phái phong thủy cũng không thống nhất với nhau về cách chọn ngày và hướng, nên bài viết này chỉ trình bày theo quy ước phổ biến trong dân gian, không khẳng định một cách duy nhất là đúng.

Những điểm thường được xem lại

• Ngày khai trương: chọn ngày được cho là hợp với tuổi chủ cửa hàng, tránh ngày xung khắc.
• Hướng bàn thờ Thần Tài: thường đặt ở góc khuất, tránh hướng ra cửa chính, theo tích Như Nguyện núp trong đống rác.
• Vị trí bàn thờ ông Địa: thường đặt gần cửa ra vào để đón khách.

Giải hạn là gì và người làm ăn thua lỗ có nên giải hạn?

Giải hạn là nghi lễ dân gian nhằm hóa giải vận hạn được cho là đang chiếu vào một người hoặc một gia đình. Khi làm ăn thua lỗ, nhiều người cho rằng mình đang gặp hạn nên tìm tới thầy cúng để làm lễ giải hạn. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực dễ phát sinh lợi dụng. Trước khi quyết định, nên tỉnh táo phân biệt giữa nhu cầu tinh thần chính đáng và việc bị lợi dụng lòng tin.

Vì sao các hoạt động tâm linh quanh chuyện làm ăn ngày càng nở rộ?

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu, hiện tượng này xuất phát từ quan điểm phú quý sinh lễ nghĩa của người Việt. Khi đời sống sung túc hơn, con người có nhiều của cải hơn và muốn giữ gìn của cải đó, nên tìm tới thần thánh để xin phù hộ. Có cầu ắt có cung, các nhà kinh doanh nhìn thấy xu hướng này và tìm cách đáp ứng nhu cầu, từ đó hình thành các dịch vụ tâm linh.

Mặt trái của kinh doanh tâm linh

Bên cạnh lợi ích nhãn tiền, hoạt động kinh doanh tâm linh cũng nảy sinh nhiều bất cập. Tại nhiều dự án tâm linh, có tình trạng biến của chung thành của tư, chặn cổng thu tiền, kể cả với di sản quốc gia. Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng kinh doanh dịch vụ tâm linh không nằm trong danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, và cốt lõi vẫn là minh bạch các khoản thu. Nếu xác định là kinh doanh thì phải có giấy tờ đàng hoàng, còn công đức cũng phải có cơ chế quản lý chặt chẽ.

Bảng so sánh các cách ứng xử khi làm ăn thua lỗ

Điều nên làm trước khi tìm tới tâm linh là gì?

Trước khi tìm tới tâm linh, nên rà soát lại sổ sách, dòng tiền và kế hoạch kinh doanh. Cụ thể:

• Kiểm tra lại chi phí cố định và chi phí biến đổi, tìm điểm rò rỉ tiền.
• Xem lại giá bán, biên lợi nhuận và sản phẩm bán chạy.
• Đánh giá lại tệp khách hàng và kênh bán hàng.
• Lập kế hoạch dòng tiền cho ba tháng tới, dự phòng trường hợp xấu nhất.
• Tìm tư vấn từ người có chuyên môn về tài chính hoặc quản trị.

Tín ngưỡng có thể là chỗ dựa tinh thần, giúp người làm ăn bình tĩnh hơn, nhưng không nên xem đó là giải pháp thay thế cho việc điều chỉnh cách làm ăn. Nếu vẫn muốn làm lễ cúng Thần Tài hoặc giải hạn, nên chọn nơi làm lễ minh bạch, tránh các khoản chi quá lớn so với khả năng tài chính.

Kết luận

Người Việt xưa khi làm ăn thua lỗ thường cúng Thần Tài, xem lại ngày khai trương và giải hạn. Đây là những tục lệ có nguồn gốc từ Trung Quốc, du nhập vào Việt Nam khoảng đầu thế kỷ 20, và mang ý nghĩa tinh thần nhiều hơn là hiệu quả thực tế. Trong bối cảnh hiện nay, khi các dịch vụ tâm linh nở rộ và có thể bị lợi dụng, người làm ăn nên tỉnh táo, ưu tiên rà soát lại hoạt động kinh doanh trước khi tìm tới các nghi lễ cầu may.