Làng hoa Tết Sa Đéc, Cái Mơn, Mỹ Tho và mai vàng An Nhơn trồng gì, chuẩn bị vụ Tết thế nào?

Các làng hoa Tết nổi tiếng Việt Nam gồm những nơi nào?

Các làng hoa Tết nổi tiếng của Việt Nam thường gắn với một loại cây đặc trưng và một vùng đất cụ thể. Bài này đi qua bốn nơi: làng hoa Sa Đéc (Đồng Tháp), làng hoa, cây kiểng Cái Mơn ở Chợ Lách (tỉnh Bến Tre cũ, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long), làng hoa Mỹ Tho (tỉnh Tiền Giang cũ, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp) và vùng mai vàng An Nhơn (tỉnh Bình Định cũ, nay thuộc tỉnh Gia Lai). Mỗi làng có lịch thời vụ, giống cây và kỹ thuật chăm sóc riêng, nhưng đều phải canh sao cho cây đạt độ đẹp nhất đúng dịp Tết Nguyên đán.

Dưới đây là bảng đối chiếu nhanh giữa các làng hoa tiêu biểu mà bài viết đề cập.

Làng hoa Sa Đéc hình thành và trồng hoa trên giàn từ bao giờ?

Làng hoa Sa Đéc hình thành từ cuối thế kỷ XIX bên rạch Thông Lưu, ban đầu chỉ là những mảnh vườn nhỏ lẻ tại làng Tân Quy Đông, nay thuộc phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp. Theo lời kể của các bậc cao niên và tư liệu Báo Đồng Tháp, khởi điểm của nghề không phải là cánh đồng bát ngát mà xuất phát từ thú vui điền viên của những hộ dân bên rạch Thông Lưu và Rạch Dầu. Nhân vật được nhắc tới như người khai mở là ông Tư Tôn (tên thật Dương Hữu Tài), vốn là nông dân làm rẫy, vừa làm lúa vừa học cách trồng những loại hoa dân dã như vạn thọ, cúc mâm xôi để thưởng ngoạn.

Điểm làm nên thương hiệu hoa Sa Đéc là kỹ thuật trồng trên giàn cao. Đây không chỉ là nét thẩm mỹ mà là sự sáng tạo của nông dân để thích ứng với địa hình đất thấp, thường xuyên chịu ảnh hưởng của triều cường và lũ lụt từ sông Tiền. Ông Dương Văn Quế, con trai thứ bảy của cố nghệ nhân Tư Tôn, kể lại rằng ban đầu giàn làm bằng tre nứa, chậu đan bằng tre lót lá dừa nước, dùng rơm mục làm giá thể; trồng trên giàn giúp cây thông thoáng, không bị úng rễ và tránh được sâu bệnh từ đất. Ngày nay, những chiếc giàn tre xưa được thay thế bằng hệ thống khung sắt, ống nhựa kiên cố với chi phí đầu tư khoảng 15 triệu đồng cho 1.000 m².

Theo tư liệu Báo Đồng Tháp, vào những năm 50 và 60 của thế kỷ trước, nhu cầu chơi hoa của tầng lớp trung lưu và giới thương gia tại các đô thị lớn tăng cao, ông Tư Tôn nhạy bén biến mảnh vườn rẫy thành vườn hoa với hàng trăm giống hồng ngoại nhập, có đợt nhập về cả trăm gốc hồng quý từ Pháp để thuần dưỡng trên đất phù sa. Sau năm 1975, làng hoa Sa Đéc bước vào giai đoạn phát triển rực rỡ, không còn bó hẹp ở Tân Quy Đông mà lan rộng sang khu vực lân cận. Tính đến nay, làng hoa Sa Đéc đạt diện tích gần 1.000 ha với hơn 2.000 chủng loại hoa kiểng.

Làng hoa Cái Mơn, Chợ Lách có gì khác Sa Đéc?

Làng hoa, cây kiểng Chợ Lách, tỉnh Bến Tre cũ (nay thuộc Vĩnh Long) được xem là vương quốc hoa, cây kiểng khi sản xuất hàng triệu sản phẩm phục vụ thị trường Tết. Theo nhiều nghệ nhân, làng hoa này hình thành cách đây hơn một thế kỷ. Hiện ở Chợ Lách có hàng nghìn nông hộ sản xuất hoa, cây kiểng quanh năm, tập trung nhiều vào dịp Tết Nguyên đán. Khác với Sa Đéc, nơi hoa trồng trên giàn, Chợ Lách được nhắc tới nhiều với cây giống, hoa giấy và cây kiểng tạo dáng.

Câu chuyện của gia đình ông Phạm Văn Màu ở xã Vĩnh Hòa, huyện Chợ Lách (trước 7/2025) cho thấy sự chuyển dịch của nghề. Ông Màu kể rằng năm 14 tuổi ông đã học nghề trồng hoa, cây kiểng từ ông ngoại, các cậu, dì; lúc đó trồng các loại cây đơn giản như vạn thọ, mai vàng, mai chiếu thủy, đợi đến Tết chở ra chợ bán. Cách đây hơn chục năm, ông bắt đầu chuyển sang trồng hoa giấy; bình quân mỗi năm gia đình ông thu hơn một tỷ đồng từ hoa giấy, và toàn bộ 4.000 m² đất của gia đình đều trồng hoa giấy bán quanh năm. Ông đang truyền nghề lại cho con trai là Phạm Quốc Thái, người từng làm thợ bạc tại Thành phố Hồ Chí Minh rồi quyết định nghỉ việc để về quê tiếp tục theo nghề truyền thống của gia đình.

Bên cạnh hoa giấy, Chợ Lách còn nổi tiếng với nghề tạo dáng cây kiểng. Nghệ nhân Lê Gặp Em ở xã Tân Thiềng, huyện Chợ Lách (trước 7/2025), gần như cả cuộc đời gắn với việc tạo dáng cây kiểng; vườn cây linh sam, mai vàng, tùng, nguyệt quế của ông được tạo dáng cẩn thận, có giá hàng tỷ đồng. Ông cho biết hơn một năm nay ông dành thời gian hướng dẫn cho những người đam mê cây kiểng cách tạo dáng qua kênh YouTube, và đến nay có khoảng 4.000 người được ông hướng dẫn trực tiếp và qua mạng xã hội.

Về phía chính quyền, từ năm 2017 tỉnh Bến Tre đã thực hiện thí điểm Đề án xây dựng Làng Văn hóa du lịch Chợ Lách kết nối bốn ấp gồm Đông Kinh (xã Vĩnh Hòa), Lân Đông (xã Phú Sơn), An Hòa (xã Long Thới) và Vĩnh Nam (xã Vĩnh Thành) với tổng diện tích 1.490 ha, trung tâm đặt tại xã Vĩnh Thành trong khu lưu niệm nhà khoa học Trương Vĩnh Ký. Cuối năm 2022, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bến Tre khi ấy là ông Đoàn Văn Đảnh cho biết tỉnh vừa triển khai Đề án phát triển cây giống và hoa kiểng Chợ Lách mang tầm quốc gia với tổng kinh phí đầu tư gần 85 tỷ đồng, xây dựng vùng sản xuất chuyên canh tập trung từ 300 ha đến 500 ha trên diện tích 1.500 ha cây giống, hoa kiểng của huyện Chợ Lách (trước 7/2025).

Mai vàng An Nhơn được chuẩn bị vụ Tết ra sao?

Mai vàng An Nhơn (thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định cũ, nay thuộc Gia Lai) được xem là thủ phủ mai vàng lớn nhất miền Trung, với hàng ngàn hộ dân trồng mai và diện tích khoảng 145 ha. Công đoạn quyết định để mai nở đúng Tết là lặt lá. Theo các nhà vườn, thông thường từ ngày 20 tháng 11 âm lịch trở đi là thời gian thích hợp để lặt lá mai, nhưng phải canh tiết trời để mai nở kịp bán Tết. Việc lặt lá mai khá đơn giản nhưng đòi hỏi nhiều kỹ thuật và sự tỉ mỉ để không làm ảnh hưởng đến sự phát triển của cây; nếu không khéo sẽ tuốt luôn cả phần nụ hoa nằm ở kẽ lá.

Mùa lặt lá thuê cũng là mùa kiếm thêm thu nhập của người dân quanh vùng. Vào thời điểm cuối năm, các nhà vườn cần người lặt lá mai nên người dân tranh thủ lúc nông nhàn đi lặt thuê. Đầu năm 2024, một ngày công lặt lá được khoảng 180.000 đến 200.000 đồng. Bà Đặng Thị Kim Long (63 tuổi, xã Phước Hưng, huyện Tuy Phước cũ) cho biết: Giờ là bắt đầu vào mùa lặt lá cho mai, người ta chỉ thuê làm khoảng nửa tháng, nên dù nắng hay mưa cũng tranh thủ đi làm để kiếm thêm đồng ra đồng vào.

Về quy mô, ông Nguyễn Sơn Cờ (65 tuổi, thôn Háo Đức, xã Nhơn An, thị xã An Nhơn) cho biết dịp Tết Nguyên đán năm 2024 gia đình ông dự tính xuất bán khoảng hơn 1.000 chậu. Vài năm gần đây, mai Tết đem lại nguồn thu lớn cho thị xã An Nhơn; đặc biệt trong năm 2023, doanh thu từ mai vàng đạt khoảng 175 tỷ đồng. Thị xã An Nhơn cũng tổ chức triển lãm mai vàng nghệ thuật, năm 2024 dự kiến trưng bày khoảng 5.300 tác phẩm tại Khu trưng bày giới thiệu sản phẩm mai vàng ở thôn Trung Định, xã Nhơn An.

Vì sao phải canh thời tiết khi chuẩn bị hoa Tết?

Canh thời tiết là khâu sống còn của nghề trồng hoa Tết vì hoa phải nở đúng dịp, sớm quá hay muộn quá đều mất giá. Với mai vàng, thời tiết thất thường khiến việc lặt lá phải điều chỉnh linh hoạt; với hoa ngắn ngày như cúc mâm xôi, thời gian chuẩn bị kéo dài khoảng 6 tháng.

Ông Trần Văn Hậu (64 tuổi, xã Long Thới, huyện Chợ Lách cũ, tỉnh Vĩnh Long) có thâm niên hơn 20 năm trồng hoa, cho biết để trồng cúc mâm xôi ông phải chuẩn bị trước 6 tháng để gieo hạt và chăm sóc kỹ lưỡng cho hoa ra đúng dịp Tết. Trước đây, cứ độ 25 tháng Chạp là ông cùng vợ chuyển hoa xuống ghe để chở ra chợ Tết bán đến đêm 30 Tết, khi mọi người đón Giao thừa mới trở về nhà; ăn Tết được vài ngày lại tất bật chuẩn bị phân bón, cây giống trồng cho mùa Tết năm sau.

Ở Sa Đéc, chị Nguyễn Thị Thủy, ngụ ấp Khánh Nghĩa, xã Tân Khánh Đông, thành phố Sa Đéc (trước 7/2025), đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề trồng hoa. Chị kể hồi còn là học sinh đã cùng cha mẹ trồng hoa; Tết năm 2023, gia đình chị xuống giống năm công hoa thọ, hoa trang. Chị tâm sự: Theo nghề này cực lắm. Hoa trồng trên giàn, mình bơi xuồng theo các giàn chăm sóc hoa dưới trời nắng thì cây mới phát triển tốt, ngày ngày phải tỉ mẩn từng chút một.

Còn ở làng hoa Mỹ Tho (tỉnh Tiền Giang cũ, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp), bà Nguyễn Thị Diễm Kiều, ngụ ấp Hội Gia, xã Mỹ Phong, thành phố Mỹ Tho (trước 7/2025), cho biết nghề trồng hoa đã gắn bó với gia đình từ thời ông nội, cha và bây giờ đến bà. Hằng ngày bà cùng bốn nhân công chăm sóc trực tiếp từ 6 giờ sáng cho đến chập tối; để hạn chế sâu bệnh, một hai ngày bà lại phun xịt thuốc trừ sâu bệnh, có hôm gần nửa đêm mới về nhà nghỉ ngơi và khoảng 4, 5 giờ sáng hôm sau lại phải bắt đầu ra ruộng hoa.

Các làng hoa Tết đang chuyển mình theo hướng nào?

Các làng hoa Tết lớn đang chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang quy hoạch tập trung gắn với du lịch và khoa học kỹ thuật. Ở Sa Đéc, cuối năm 2022, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Sa Đéc khi ấy là bà Võ Thị Bình cho biết thành phố đã quy hoạch xây dựng Làng hoa Sa Đéc trở thành khu vực sản xuất hoa tập trung lớn nhất đồng bằng sông Cửu Long, kết hợp phát triển dịch vụ du lịch, khuyến khích nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mở rộng diện tích, áp dụng khoa học kỹ thuật trong việc cấy, ghép, lai tạo giống và triển khai nhiều mô hình công nghệ mới trong sản xuất hoa kiểng theo hướng bảo vệ môi trường. Sự kiện Festival Hoa - Kiểng Sa Đéc lần đầu tiên vào năm 2023 và tiếp nối là Festival Hoa - Kiểng Sa Đéc lần thứ II năm 2025 khẳng định vị thế vương quốc hoa của khu vực.

Ở Chợ Lách, bên cạnh đề án phát triển cây giống và hoa kiểng, tỉnh Bến Tre cũ còn làm du lịch làng nghề. Từ năm 2017, Đề án Làng Văn hóa du lịch Chợ Lách đã kết nối bốn ấp với tổng diện tích 1.490 ha, cho phép khách du lịch tham quan các điểm như Nhà thờ Cái Mơn, nhà cổ, vườn sầu riêng, làng hoa giấy, vườn cây ăn trái và vườn sản xuất cây giống lớn nhất cả nước.

Ở Mỹ Tho, theo Báo Nhân Dân cuối năm 2022, làng hoa đã mở rộng gần cả xã Mỹ Phong, Tân Mỹ Chánh và phường 9, với sản lượng hoa Tết cung cấp cho thị trường hơn một triệu giỏ mỗi năm. Theo các lão nông trong vùng, làng hoa xuất hiện trên đất Mỹ Tho từ trước năm 1975 và ban đầu chỉ vài trăm chậu; hiện làng hoa đã phát triển hơn một triệu chậu hoa các loại. Ông Nguyễn Văn Phước (82 tuổi, ngụ ấp Hội Gia, xã Mỹ Phong) là một trong những người đầu tiên trồng hoa số lượng lớn ở thành phố Mỹ Tho; gia đình ông có bảy người con thì đến sáu người theo nghiệp trồng hoa của ông.

Người trồng hoa Tết giữ nghề và truyền nghề như thế nào?

Điểm chung của các làng hoa Tết là nghề được truyền qua nhiều thế hệ trong cùng một gia đình. Theo nhiều bậc cao niên tại các làng hoa, từ lúc hình thành cho đến nay, nhiều gia đình có đến bốn, năm thế hệ gắn bó với nghề trồng hoa, cây kiểng. Như nhiều nghề khác, với nghề trồng hoa, cây kiểng, nhất là sản xuất vụ Tết, có những vụ thắng đậm, cũng có khi thất bát.

Theo những bậc cao niên ở làng hoa Sa Đéc, vùng đất này đã có năm thế hệ trồng hoa kiểng. Đầu tiên là những người trồng hoa kiểng ở Sa Đéc từ những năm cuối thế kỷ 19 đến năm 1930, được xem là thế hệ khai mở cho làng nghề; lúc này hoa kiểng chỉ mới đáp ứng nhu cầu gia đình, cá nhân riêng lẻ, chưa có điều kiện để đưa đi bán khắp nơi. Thế hệ thứ năm được xác định từ năm 1990 đến nay, có người gọi đây là thế hệ vàng; giai đoạn này việc sản xuất không ngừng tăng trưởng, tạo được những lợi thế cạnh tranh từ phát huy tiềm năng, lợi thế vốn có.

Việc truyền nghề cũng được tổ chức bài bản hơn. Cụ Trần Văn Bình (72 tuổi), Chủ nhiệm Hội quán Làng hoa tại khóm Tân Mỹ, phường Tân Quy Đông, thành phố Sa Đéc (trước 7/2025), cho biết cụ và nhiều người có thâm niên trong nghề được Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp thành phố Sa Đéc mời truyền đạt kinh nghiệm tại nhiều lớp học về cách trồng và chăm sóc hoa, cây kiểng bonsai. Cụ chia sẻ: Quá trình truyền đạt, tôi thấy nhiều bạn trẻ, anh chị em nông dân đam mê nghề kiểng bonsai lắm. Mừng lắm, vì tôi cảm nhận được nghề này sẽ không bị mai một. Tính tới cuối năm 2022, liên tiếp ba năm, Phòng Văn hóa và Thông tin thành phố Sa Đéc tổ chức tri ân và tôn vinh nghề trồng hoa kiểng, góp phần truyền lửa đến thế hệ hôm nay và mai sau.