TL;DR: Cài một quẻ Lục Hào gồm hai việc tách bạch: xác định quẻ thuộc cung nào và quẻ ấy là quẻ thuần, nhất thế, nhị thế, tam thế, tứ thế, ngũ thế, du hồn hay quy hồn; rồi nạp can chi cho sáu hào theo phép nạp giáp. Tám cung mỗi cung có tám quẻ, cung mang một hành cố định (Càn Đoài thuộc Kim, Khôn Cấn thuộc Thổ, Chấn Tốn thuộc Mộc, Khảm thuộc Thủy, Ly thuộc Hỏa). Tám vị trí trong cung sinh ra theo trật tự lật hào lũy kế: nhất thế tới ngũ thế lần lượt lật thêm hào 1 tới hào 5 so với quẻ thuần, du hồn lật ngược hào 4 của ngũ thế, quy hồn lật cả nội quái của du hồn để nội quái trở về quái gốc. Hành của cung dùng làm gốc để định lục thân; hành của từng hào, kể cả hào Thế, lấy theo địa chi nạp vào hào ấy. Phép nạp giáp gán can chi cho hào theo quẻ đơn, có chỗ các sách ghi khác nhau nên người học cần biết mình đang theo quy ước nào. Toàn bộ hệ Thế Ứng, phân cung và nạp giáp là quy ước của Lục Hào, không có trong kinh văn Chu Dịch.
Quẻ Lục Hào được cài từ những mảnh nào?
Một quẻ Lục Hào khi cài xong phải có đủ bốn lớp thông tin: tên quẻ và cung của nó, thế thứ của quẻ trong cung, hành của cung, và can chi nạp cho sáu hào. Bốn lớp này độc lập với nhau, thiếu một lớp thì bàn tiếp về sinh khắc, vượng suy, lục thân đều thiếu chân đế.
Phần thế thứ và vị trí Thế Ứng đã được trình bày riêng ở bài về Thế Ứng, bài này không lặp lại bảng vị trí đó mà chỉ nhắc lại tên gọi và ý nghĩa phân loại.
Một điểm nên nói ngay từ đầu để tránh hiểu lầm: kinh văn Chu Dịch cổ chỉ có quái từ và hào từ, không hề có khái niệm Thế Ứng, không có phân cung, cũng không có nạp can chi cho hào. Toàn bộ hệ thống Thế Ứng, phân cung và nạp giáp là quy ước của Lục Hào, truyền thống quy cho Kinh Phòng đời Hán, rồi các sách như Bốc Phệ Chính Tông và Tăng San Bốc Dịch kế thừa và hệ thống hóa lại. Phái nghĩa lý như Vương Bật, Trình Di, Chu Hy đọc Kinh Dịch theo hướng triết lý và luân lý, không dùng Thế Ứng theo nghĩa này. Nắm được điều đó thì mới không áp bảng của Lục Hào lên mọi cách đọc Kinh Dịch.
64 quẻ chia vào tám cung theo quy luật nào?
Tám cung là tám nhóm, mỗi nhóm tám quẻ, cộng lại đúng 64 quẻ của Kinh Dịch. Mỗi cung mở đầu bằng một quẻ thuần (quẻ gốc, hai quẻ đơn trùng nhau), rồi bảy quẻ còn lại sinh ra bằng cách lần lượt biến đổi âm dương ở các hào theo một trật tự cố định.
Theo cách trình bày phổ biến trong sách Tăng San Bốc Dịch, trật tự biến trong một cung đi từ quẻ thuần, biến hào một thành nhất thế, biến tiếp hào hai thành nhị thế, biến tiếp hào ba thành tam thế, biến tiếp hào bốn thành tứ thế, biến tiếp hào năm thành ngũ thế, rồi tới du hồn và cuối cùng là quy hồn. Quẻ quy hồn có đặc điểm ba hào dưới trở về đúng trạng thái âm dương của quẻ thuần ban đầu, còn quẻ du hồn thì cấu trúc hào khác hẳn, không hoàn nguyên theo cách ấy.
Một điểm cần nói rõ: cách gọi tên bảy quẻ biến trong cung không thống nhất tuyệt đối giữa các sách. Có sách xếp du hồn và quy hồn ở vị trí khác trong bảng, có sách gọi tên quẻ biến theo cách riêng. Người học nên chọn một bản chuẩn rồi đối chiếu, thay vì trộn nhiều bản vào một bảng.
Bảng tám cung và hành của cung
| Cung | Quẻ thuần mở cung | Hành của cung |
|---|---|---|
| Cung Càn | Càn vi Thiên | Kim |
| Cung Đoài | Đoài vi Trạch | Kim |
| Cung Ly | Ly vi Hỏa | Hỏa |
| Cung Chấn | Chấn vi Lôi | Mộc |
| Cung Tốn | Tốn vi Phong | Mộc |
| Cung Khảm | Khảm vi Thủy | Thủy |
| Cung Cấn | Cấn vi Sơn | Thổ |
| Cung Khôn | Khôn vi Địa | Thổ |
Hành của cung là hành của quẻ thuần mở cung, dùng làm gốc để định lục thân cho cả tám quẻ trong cung. Hành của từng hào, kể cả hào Thế, lấy theo địa chi được nạp vào hào ấy. Sách Khổng Minh Thần Toán cho thấy rõ điều này: bảng nạp của quẻ Càn vi Thiên đặt hào Thế ở hào sáu là Phụ Mẫu Tuất Thổ, quẻ Đoài vi Trạch đặt hào Thế ở hào sáu là Phụ Mẫu Mùi Thổ, còn quẻ Trạch Thủy Khốn thuộc cung Đoài lại đặt hào Thế ở hào ba là Thê Tài Dần Mộc. Cung Càn và cung Đoài đều hành Kim, nhưng hào Thế mang Thổ hoặc Mộc tùy theo địa chi nạp vào hào ấy, không mang hành của cung.
Quẻ thuần, nhất thế tới ngũ thế, du hồn, quy hồn khác nhau ở đâu?
Sự khác nhau nằm ở cấu trúc âm dương của sáu hào so với quẻ thuần của cung, và ở vị trí hào Thế. Quẻ thuần có hào Thế ở hào sáu (hào trên cùng), hào Ứng ở hào ba. Quẻ nhất thế có hào Thế ở hào một, hào Ứng ở hào bốn. Quẻ nhị thế có hào Thế ở hào hai, hào Ứng ở hào năm. Quẻ tam thế có hào Thế ở hào ba, hào Ứng ở hào sáu. Quẻ tứ thế có hào Thế ở hào bốn, hào Ứng ở hào một. Quẻ ngũ thế có hào Thế ở hào năm, hào Ứng ở hào hai. Quẻ du hồn có hào Thế ở hào bốn, hào Ứng ở hào một. Quẻ quy hồn có hào Thế ở hào ba, hào Ứng ở hào sáu.
Điểm đáng chú ý là du hồn và tứ thế trùng vị trí Thế Ứng, quy hồn và tam thế trùng vị trí Thế Ứng. Vì vậy nếu chỉ nhìn vị trí Thế Ứng thì không phân biệt được du hồn với tứ thế, cũng không phân biệt được quy hồn với tam thế. Muốn phân biệt phải xét cấu trúc hào của quẻ so với quẻ thuần của cung.
Ý nghĩa luận đoán của du hồn và quy hồn cũng khác nhau. Sách Tăng San Bốc Dịch xếp du hồn và quy hồn vào nhóm quẻ cần lưu ý riêng khi đoán, không gộp chung với các quẻ thế thứ thường. Có tài liệu diễn giải du hồn nghiêng về sự bất định, phân tán, tâm trạng không ổn, còn quy hồn nghiêng về sự trở về, quay lại, hồi hướng. Cách diễn giải này không phải giáo lý bắt buộc, các phái có thể nhấn mạnh khía cạnh khác nhau, nên người học cần đọc kỹ quẻ cụ thể thay vì áp một nghĩa cố định cho cả nhóm.
Bảng tám vị trí trong cung và hào bị lật
| Vị trí | Tên | Hào Thế | Hào Ứng | Hào lật so với quẻ trước |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Bát thuần | 6 | 3 | không lật, là quẻ gốc |
| 2 | Nhất thế | 1 | 4 | lật hào 1 của quẻ thuần |
| 3 | Nhị thế | 2 | 5 | lật hào 1 và 2 của quẻ thuần |
| 4 | Tam thế | 3 | 6 | lật hào 1, 2 và 3 của quẻ thuần |
| 5 | Tứ thế | 4 | 1 | lật hào 1, 2, 3 và 4 của quẻ thuần |
| 6 | Ngũ thế | 5 | 2 | lật hào 1, 2, 3, 4 và 5 của quẻ thuần |
| 7 | Du hồn | 4 | 1 | lật ngược hào 4 của quẻ Ngũ thế |
| 8 | Quy hồn | 3 | 6 | lật cả ba hào nội quái của Du hồn, đưa nội quái về quái gốc của cung |
Cần đọc cột hào lật cho đúng: đây là số hào bị lật lũy kế tính từ quẻ thuần, không phải mỗi bước chỉ lật một hào. Nhất thế lật hào 1. Nhị thế lật thêm hào 2, thành hai hào bị lật so với quẻ thuần. Tam thế lật thêm hào 3, thành ba hào. Tứ thế lật thêm hào 4, thành bốn hào. Ngũ thế lật thêm hào 5, thành năm hào. Nếu hiểu nhầm thành mỗi bước chỉ lật một hào thì sẽ ra quẻ sai ngay từ bước nhị thế.
Hai bước cuối đi theo cơ chế riêng, không tính từ quẻ thuần nữa. Du hồn lấy quẻ Ngũ thế rồi lật ngược hào 4, tức hào 4 đang khác quẻ thuần thì nay trở về giống quẻ thuần. Quy hồn lấy quẻ Du hồn rồi lật cả ba hào nội quái, khiến nội quái trở về đúng quái gốc của cung. Đây chính là lý do tên gọi Quy hồn, nghĩa là trở về.
Ví dụ đủ tám quẻ của cung Ly
Để thấy rõ cơ chế, hãy lấy cung Ly làm ví dụ. Quẻ thuần là Ly Vi Hỏa. Từ đây, lần lượt lật hào để sinh ra bảy quẻ còn lại:
- Bát thuần: Ly Vi Hỏa, Thế ở hào 6, Ứng ở hào 3.
- Nhất thế: Hỏa Sơn Lữ, Thế ở hào 1, Ứng ở hào 4.
- Nhị thế: Hỏa Phong Đỉnh, Thế ở hào 2, Ứng ở hào 5.
- Tam thế: Hỏa Thủy Vị Tế, Thế ở hào 3, Ứng ở hào 6.
- Tứ thế: Sơn Thủy Mông, Thế ở hào 4, Ứng ở hào 1.
- Ngũ thế: Phong Thủy Hoán, Thế ở hào 5, Ứng ở hào 2.
- Du hồn: Thiên Thủy Tụng, Thế ở hào 4, Ứng ở hào 1.
- Quy hồn: Thiên Hỏa Đồng Nhân, Thế ở hào 3, Ứng ở hào 6.
Có thể kiểm chéo quy tắc Quy hồn bằng chính ví dụ này: Thiên Hỏa Đồng Nhân có nội quái là Ly, đúng bằng quái gốc của cung Ly, nên nội quái đã trở về, đúng nghĩa Quy hồn. Tương tự, cung Càn có Bát thuần là Càn Vi Thiên, Du hồn là Hỏa Địa Tấn, Quy hồn là Hỏa Thiên Đại Hữu; quẻ Quy hồn ấy có nội quái là Càn, trở về đúng quái gốc của cung Càn.
Một điểm khác dễ nhầm: Địa Thủy Sư không phải một quẻ bất kỳ rồi tuỳ trường hợp mới thành Quy hồn của cung Khảm. Địa Thủy Sư chính là Quy hồn của cung Khảm theo đúng trật tự phân cung. Cung Khảm gồm: Khảm Vi Thủy (Bát thuần), Thủy Trạch Tiết (Nhất thế), Thủy Lôi Truân (Nhị thế), Thủy Hỏa Ký Tế (Tam thế), Trạch Hỏa Cách (Tứ thế), Lôi Hỏa Phong (Ngũ thế), Địa Hỏa Minh Di (Du hồn), Địa Thủy Sư (Quy hồn). Nội quái của Địa Thủy Sư là Khảm, đúng bằng quái gốc cung Khảm.
Vì sao Thế và Ứng luôn cách nhau ba vị trí?
Thế và Ứng là hai hào cùng vị trí trong hai quái đơn: hào 1 với hào 4, hào 2 với hào 5, hào 3 với hào 6. Vì hai quái đơn xếp chồng lên nhau, mỗi cặp cùng vị trí cách nhau đúng ba hào, nên Thế và Ứng luôn cách nhau ba vị trí.
Cách chia tầng này cũng là cơ sở của khẩu quyết Tầm thế trong hệ Lục Hào, thường được ghi bằng bốn câu Hán văn: 天同二世天变五，地同四世地变初，本宫六世三世异，人同游魂人变归. Cách giải đúng như sau.
So hai quái đơn của quẻ theo ba cặp hào cùng vị trí: cặp địa là hào 1 với hào 4, cặp nhân là hào 2 với hào 5, cặp thiên là hào 3 với hào 6. Xét ba cặp ấy giống nhau hay khác nhau về âm dương.
- Chỉ cặp thiên giống nhau, hai cặp kia khác: nhị thế.
- Chỉ cặp thiên khác nhau, hai cặp kia giống: ngũ thế.
- Chỉ cặp địa giống nhau, hai cặp kia khác: tứ thế.
- Chỉ cặp địa khác nhau, hai cặp kia giống: nhất thế.
- Cả ba cặp đều giống: bát thuần, Thế ở hào 6.
- Cả ba cặp đều khác: tam thế.
- Chỉ cặp nhân giống nhau, hai cặp kia khác: du hồn.
- Chỉ cặp nhân khác nhau, hai cặp kia giống: quy hồn.
Kiểm nhanh bằng vài quẻ. Hỏa Phong Đỉnh có nội quái Ly, ngoại quái Tốn: cặp thiên (hào 3 với hào 6) cùng âm, hai cặp kia khác, ra nhị thế. Phong Thủy Hoán có nội quái Khảm, ngoại quái Tốn: cặp thiên khác, hai cặp kia giống, ra ngũ thế. Thủy Hỏa Ký Tế có nội quái Ly, ngoại quái Khảm: cả ba cặp đều khác, ra tam thế. Thiên Hỏa Đồng Nhân có nội quái Ly, ngoại quái Càn: chỉ cặp nhân khác, hai cặp kia giống, ra quy hồn. Bốn kết quả này khớp với bảng phân cung ở trên.
Khẩu quyết này là công cụ tra nhanh, cho phép người học nhìn vào hai quái thượng và hạ để suy ra vị trí Thế mà không cần nhớ cả bảng. Cách tra này khớp với bảng ở mục trên, và cũng khớp với thứ tự biến hào đã trình bày.
Làm sao biết một quẻ thuộc cung nào và Thế ở hào mấy mà không tra bảng?
Dùng khẩu quyết Tầm thế để so ba cặp hào cùng vị trí của hai quái đơn, từ đó ra thế thứ. Quẻ quy hồn có nội quái là quái gốc của cung, nên xác định được quy hồn là biết ngay cung.
Các bước làm cụ thể. Trước hết tách quẻ ra thành nội quái (ba hào dưới) và ngoại quái (ba hào trên). Sau đó so ba cặp hào cùng vị trí theo khẩu quyết Tầm thế ở mục trên: cặp địa là hào 1 với hào 4, cặp nhân là hào 2 với hào 5, cặp thiên là hào 3 với hào 6. Đối chiếu kết quả giống khác với tám trường hợp của khẩu quyết, ta ra ngay thế thứ và vị trí hào Thế, hào Ứng.
Nếu ra quy hồn thì cung chính là cung của nội quái, vì quy hồn có nội quái trở về quái gốc. Nếu không ra quy hồn, muốn biết cung thì phải thử lần: lấy quẻ đang xét làm mốc, lần ngược theo trật tự biến hào về quẻ thuần, quẻ thuần ấy thuộc cung nào thì quẻ đang xét thuộc cung đó. Cách này chậm hơn tra bảng nhưng dùng được khi không có bảng trong tay, và cũng là cách tự kiểm tra khi nghi mình tra bảng nhầm.
Nạp giáp là gì và vì sao phải nạp can chi cho hào?
Nạp giáp là phép gán Thiên Can và Địa Chi cho từng hào của quẻ, biến sáu hào âm dương trừu tượng thành sáu đơn vị có hành, có can chi, từ đó mới tính được sinh khắc, vượng suy theo tháng ngày. Không nạp giáp thì Lục Hào chỉ còn là hình vẽ sáu vạch, không luận được gì.
Nguồn gốc phép nạp giáp thường được gán cho Kinh Phòng đời Hán, theo Kinh Phòng (tương truyền), Kinh Thị Dịch Truyện, quyển hạ. Theo Hán thư (quyển 75), Kinh Phòng (77 đến 37 TCN), tự Quân Minh, người huyện Đốn Khâu (trước 7/2025) quận Đông, học Dịch với Tiêu Diên Thọ và giỏi âm luật. Sử gia Ban Cố ghi ông là người giỏi đoán quẻ theo Kinh Dịch, theo Ban Cố (thế kỷ 1), Hán thư, quyển 75, Kinh Phòng truyện. Một cuốn sách về bói Dịch được cho là của ông có mô tả phương pháp nạp giáp, tức cách gắn các hào của quẻ với can chi của lịch Trung Hoa, theo Kinh Phòng (tương truyền), Kinh Thị Dịch Truyện, quyển hạ. Đây là mốc tham chiếu quan trọng, nhưng cần nói rõ: việc gán toàn bộ hệ thống nạp giáp cho một cá nhân là cách truy nguyên truyền thống, giới nghiên cứu vẫn có thể tranh luận về mức độ đóng góp thực tế của từng tác giả qua các đời.
Về niên đại, có chỗ các nguồn ghi khác nhau. Hán thư (quyển 75) chép Kinh Phòng mất khi bốn mươi mốt tuổi, còn Tze-Ki Hon trong bài Chinese Philosophy of Change (Yijing) trên Stanford Encyclopedia of Philosophy ghi năm sinh và năm mất của ông là 77 đến 37 TCN. Người học nên biết mình đang theo mốc nào khi trích dẫn.
Nạp giáp cho ba hào nội và ba hào ngoại của tám quẻ đơn
Bảng dưới đây trình bày can chi nạp cho sáu hào của tám quẻ đơn (bát thuần), theo quy ước phổ biến trong Lục Hào. Cột "Nội" là ba hào dưới, cột "Ngoại" là ba hào trên, đọc từ hào một lên hào sáu.
| Quẻ đơn | Hào 1 | Hào 2 | Hào 3 | Hào 4 | Hào 5 | Hào 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Càn | Giáp Tý | Giáp Dần | Giáp Thìn | Nhâm Ngọ | Nhâm Thân | Nhâm Tuất |
| Khôn | Ất Mùi | Ất Tỵ | Ất Mão | Quý Sửu | Quý Hợi | Quý Dậu |
| Chấn | Canh Tý | Canh Dần | Canh Thìn | Canh Ngọ | Canh Thân | Canh Tuất |
| Tốn | Tân Sửu | Tân Hợi | Tân Dậu | Tân Mùi | Tân Tỵ | Tân Mão |
| Khảm | Mậu Dần | Mậu Thìn | Mậu Ngọ | Mậu Thân | Mậu Tuất | Mậu Tý |
| Ly | Kỷ Mão | Kỷ Sửu | Kỷ Hợi | Kỷ Dậu | Kỷ Mùi | Kỷ Tỵ |
| Cấn | Bính Thìn | Bính Ngọ | Bính Thân | Bính Tuất | Bính Tý | Bính Dần |
| Đoài | Đinh Tỵ | Đinh Mão | Đinh Sửu | Đinh Hợi | Đinh Dậu | Đinh Mùi |
Đây là bảng tra cứu, không phải bảng luận đoán. Khi cài một quẻ bất kỳ, quẻ đó gồm hai quẻ đơn, hào nội lấy theo quẻ đơn dưới, hào ngoại lấy theo quẻ đơn trên. Ví dụ quẻ Thủy Hỏa Ký Tế có nội quái Ly và ngoại quái Khảm, thì ba hào dưới nạp Kỷ Mão, Kỷ Sửu, Kỷ Hợi, ba hào trên nạp Mậu Thân, Mậu Tuất, Mậu Tý.
Nạp giáp của quẻ Càn và Khôn có gì đặc biệt?
Càn và Khôn là hai quẻ có cách nạp giáp khác biệt so với sáu quẻ đơn còn lại, và cũng là hai quẻ dễ gây nhầm lẫn nhất khi tra bảng. Càn nạp Giáp ở ba hào nội và Nhâm ở ba hào ngoại, tức nội ngoại dùng hai Thiên Can khác nhau. Khôn nạp Ất ở ba hào nội và Quý ở ba hào ngoại, cũng dùng hai Thiên Can khác nhau. Sáu quẻ đơn còn lại chỉ dùng một Thiên Can cho cả sáu hào: Chấn dùng Canh, Tốn dùng Tân, Khảm dùng Mậu, Ly dùng Kỷ, Cấn dùng Bính, Đoài dùng Đinh.
Sự tách Giáp và Nhâm ở Càn, Ất và Quý ở Khôn thường được giải thích bằng lý âm dương và vị trí nội ngoại, nhưng đây là quy ước truyền thống, không phải kết quả suy diễn từ một công thức hình học đơn giản. Người học nên nhớ đúng quy ước, không cố suy luận lại từ đầu mỗi lần cài quẻ.
Một điểm khác cần lưu ý: chiều nạp của bốn quẻ âm chạy ngược so với bốn quẻ dương. Càn, Chấn, Khảm, Cấn nạp theo chiều Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất, tức chi tăng dần. Khôn, Tốn, Ly, Đoài nạp theo chiều giảm dần, và mỗi quẻ có điểm khởi đầu riêng: Khôn khởi Mùi, Tốn khởi Sửu, Ly khởi Mão, Đoài khởi Tỵ. Đây chính là chỗ nhiều người cài quẻ sai nếu chỉ nhớ máy móc một chiều.
Các phái khác nhau ở những điểm nào?
Ba điểm khác biệt hay gặp nhất giữa các sách và các phái:
- Nguồn gốc nạp giáp: phần lớn tài liệu gán cho Kinh Phòng, nhưng mức độ gán này là truy nguyên truyền thống, không phải kết luận dứt khoát của sử liệu.
- Nạp giáp Càn và Khôn: có sách trình bày Càn dùng cả Giáp cho sáu hào, hoặc Khôn dùng cả Ất cho sáu hào, khác với quy ước tách nội ngoại. Người học cần biết bản mình đang dùng theo quy ước nào trước khi tra bảng.
- Vị trí du hồn và quy hồn trong bảng tám cung: có sách xếp khác, có sách gọi tên quẻ biến khác. Khi đối chiếu hai bản, cần so cả cấu trúc hào chứ không chỉ so tên quẻ.
Cách xử lý thực dụng là chọn một bản chuẩn làm gốc, ghi rõ quy ước đang dùng, và khi gặp bảng của sách khác thì đối chiếu từng hào thay vì trộn hai bảng vào nhau.
Một ví dụ cài quẻ đầy đủ
Giả sử gieo được quẻ Thủy Hỏa Ký Tế, tức nội quái Ly, ngoại quái Khảm. Các bước cài như sau.
- Bước một, tra cung: Ký Tế thuộc cung Khảm, là quẻ tam thế trong cung Khảm. Cung Khảm đầy đủ gồm: Khảm Vi Thủy (Bát thuần), Thủy Trạch Tiết (Nhất thế), Thủy Lôi Truân (Nhị thế), Thủy Hỏa Ký Tế (Tam thế), Trạch Hỏa Cách (Tứ thế), Lôi Hỏa Phong (Ngũ thế), Địa Hỏa Minh Di (Du hồn), Địa Thủy Sư (Quy hồn).
- Bước hai, xác định Thế Ứng theo quy ước: quẻ tam thế có hào Thế ở hào ba, hào Ứng ở hào sáu.
- Bước ba, nạp can chi cho sáu hào: hào một Kỷ Mão, hào hai Kỷ Sửu, hào ba Kỷ Hợi, hào bốn Mậu Thân, hào năm Mậu Tuất, hào sáu Mậu Tý.
- Bước bốn, gán lục thân theo hành của cung so với hành của từng hào, rồi mới bước sang bước luận đoán theo tháng ngày.
Hào Thế của Ký Tế ở hào ba nạp Kỷ Hợi, mà Hợi là Thủy, nên hào Thế mang hành Thủy. Đây là hành của địa chi nạp vào hào, không phải hành của cung. Cần phân biệt hai thứ này khi tra bảng.
Ví dụ này chỉ minh họa thao tác cài quẻ, không phải một lời đoán cát hung. Việc luận đoán phụ thuộc vào câu hỏi, vào dụng thần, vào tháng ngày và vào nhiều yếu tố khác, không nằm trong phạm vi bài này.
Vì sao phải tách bạch cài quẻ và luận đoán?
Cài quẻ là bước cơ học, có đáp án đúng sai rõ ràng: tra cung đúng hay sai, nạp can chi đúng hay sai, xác định thế thứ đúng hay sai. Luận đoán là bước diễn giải, phụ thuộc vào câu hỏi, vào dụng thần và vào kinh nghiệm người đoán, nên chỗ các phái không thống nhất là chuyện bình thường.
Trộn hai bước vào nhau là nguyên nhân phổ biến khiến người mới học vừa tra bảng sai vừa đoán sai mà không biết lỗi nằm ở đâu. Cách làm sạch sẽ là cài quẻ xong, kiểm tra lại từng lớp, rồi mới chuyển sang bước diễn giải. Khi bước cài đã chuẩn, mọi khác biệt còn lại giữa các phái chỉ còn nằm ở phần diễn giải, và đó là chỗ nên nói rõ mình đang theo phái nào.
