Chọn ngày cưới có làm hôn nhân bền hơn không?
Câu trả lời ngắn gọn là: không có bằng chứng khoa học nào cho thấy điều đó. Nghiên cứu quy mô lớn nhất về chủ đề này, của Jan Kabátek và David C. Ribar công bố năm 2018 trên Journal of Population Economics, phân tích sổ đăng ký kết hôn và ly hôn ở Hà Lan và phát hiện rằng các cặp cưới vào những ngày được coi là đặc biệt có nguy cơ ly hôn cao hơn 18 tới 36% so với các cặp cưới vào ngày thường. Tuy nhiên, chính nhóm tác giả cũng kết luận rằng phần lớn khác biệt này đến từ đặc điểm sẵn có của những cặp chọn ngày đặc biệt, chứ không phải từ bản thân ngày cưới.
Nói cách khác, việc chọn ngày không tạo ra rủi ro. Nhưng việc chọn ngày đặc biệt có tương quan với một nhóm cặp đôi có những đặc điểm khác biệt, và chính những đặc điểm đó mới là yếu tố dự báo.
Nghiên cứu Kabátek và Ribar đã làm gì và tìm ra điều gì?
Kabátek và Ribar (2018) sử dụng dữ liệu hành chính từ sổ đăng ký kết hôn và ly hôn của Hà Lan, theo dõi các cặp đôi qua thời gian để so sánh nguy cơ ly hôn giữa nhóm cưới vào ngày đặc biệt và nhóm cưới vào ngày thường.
Các ngày được coi là "đặc biệt" trong nghiên cứu này gồm hai loại: ngày có con số đặc biệt theo quan niệm phương Tây (như 07/07/2007, 08/08/2008, 09/09/2009, 10/10/2010, 11/11/2011, 12/12/2012) và ngày Valentine 14/2. Đây là những ngày mà nhiều cặp đôi phương Tây chủ động chọn vì ý nghĩa biểu tượng của con số hoặc vì gắn với lễ tình nhân.
Kết quả: nhóm cưới vào ngày đặc biệt có nguy cơ ly hôn cao hơn 18 tới 36% so với nhóm cưới ngày thường. Nhưng khi kiểm soát các đặc điểm sẵn có của cặp đôi (tuổi, trình độ học vấn, tình trạng kinh tế, tiền sử hôn nhân, thời gian quen nhau trước khi cưới), phần lớn khác biệt biến mất hoặc giảm mạnh.
Điều này có nghĩa: những cặp chọn ngày đặc biệt không phải là mẫu ngẫu nhiên của dân số. Họ khác về nhiều mặt, và chính những khác biệt đó mới giải thích phần lớn rủi ro ly hôn cao hơn. Đây là hiện tượng chọn lọc (selection effect) điển hình trong nghiên cứu quan sát.
Ngày xấu âm lịch ở Singapore: niềm tin làm đổi lịch giao dịch
Jia He và cộng sự (2020) công bố trên Management Science nghiên cứu về thị trường nhà ở Singapore, phát hiện rằng số giao dịch nhà giảm rõ rệt vào những ngày được coi là xấu theo lịch âm.
Đây là bằng chứng cho thấy niềm tin về ngày tháng không chỉ là chuyện tâm lý suông mà có thể đo được qua hành vi thị trường. Khi một nhóm đủ lớn người mua và người bán cùng tin rằng ngày nào đó không tốt để giao dịch, họ sẽ dời sang ngày khác, và tổng số giao dịch trong ngày đó giảm xuống.
Cơ chế ở đây rất rõ ràng: niềm tin thay đổi hành vi, hành vi thay đổi kết quả quan sát được. Đây không phải là bằng chứng cho thấy ngày xấu gây ra điều gì, mà là bằng chứng cho thấy niềm tin về ngày xấu có ảnh hưởng thật đến lịch giao dịch.
| Nghiên cứu | Dữ liệu | Phạm vi | Kết quả chính |
|---|---|---|---|
| Kabátek và Ribar (2018) | Sổ đăng ký kết hôn và ly hôn | Hà Lan | Cưới ngày đặc biệt đi kèm nguy cơ ly hôn cao hơn 18 tới 36%, phần lớn do đặc điểm cặp đôi |
| He và cộng sự (2020) | Giao dịch nhà ở | Singapore | Số giao dịch giảm vào ngày xấu theo lịch âm |
| Helgertz và Scott (2020) | Dữ liệu đăng ký quốc gia | Thụy Điển | Hợp cung không liên quan đến kết hôn hay ly hôn |
Vì sao không thể suy ra 'ngày đẹp làm hỏng hôn nhân'?
Đây là điểm quan trọng nhất về mặt phương pháp. Khi thấy nhóm cưới ngày đặc biệt có tỷ lệ ly hôn cao hơn, ta không thể kết luận rằng ngày cưới gây ra ly hôn. Có ít nhất ba lý do:
- Thứ nhất, đây là nghiên cứu quan sát, không phải thí nghiệm ngẫu nhiên. Không ai bốc thăm chia người vào nhóm cưới ngày đặc biệt và nhóm cưới ngày thường. Các cặp đôi tự chọn ngày, và việc tự chọn đã mang theo thông tin về họ.
- Thứ hai, những cặp chọn ngày đặc biệt có thể khác về nhiều đặc điểm không đo được hết, như mức độ coi trọng hình thức, kỳ vọng về hôn nhân, hoặc áp lực xã hội. Những đặc điểm này có thể vừa dẫn đến việc chọn ngày đặc biệt, vừa dẫn đến rủi ro ly hôn cao hơn.
- Thứ ba, như chính Kabátek và Ribar kết luận, khi kiểm soát các đặc điểm sẵn có, phần lớn khác biệt biến mất. Điều này cho thấy bản thân ngày cưới không phải là nguyên nhân.
Loại tri thức: Trường pháiDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnTrong giới nghiên cứu nhân khẩu học và kinh tế hôn nhân, hiện tượng này được gọi là "selection into treatment": người ta không được phân ngẫu nhiên vào các nhóm, mà tự chọn, và sự tự chọn ấy mang theo thông tin về bản thân họ. Đây là lý do vì sao các nghiên cứu quan sát về hôn nhân thường phải dùng nhiều kỹ thuật kiểm soát để tách phần nào là do chọn lọc, phần nào là do tác động thật.
Còn về hợp cung, hợp tuổi thì sao?
Jonas Helgertz và Kirk Scott (2020) công bố trên tạp chí Genus một nghiên cứu theo dõi dọc trên dữ liệu đăng ký quốc gia của Thụy Điển, kiểm tra xem các cặp đôi có cung hoàng đạo hợp nhau theo chiêm tinh học có kết hôn và ly hôn khác biệt gì so với các cặp khác không. Kết quả: không tìm thấy mối liên hệ nào giữa hợp cung và kết hôn hay ly hôn.
Đây là một trong những nghiên cứu có cỡ mẫu lớn và dữ liệu đăng ký đáng tin cậy nhất về chủ đề này. Cần lưu ý rằng kết quả này áp dụng cho dữ liệu Thụy Điển, với cách phân loại cung hoàng đạo theo chiêm tinh học phương Tây. Không có nghĩa là mọi hệ thống khác đều đã được kiểm tra, nhưng đây là bằng chứng mạnh cho thấy ít nhất một hệ thống phổ biến không dự báo được kết quả hôn nhân.
Loại tri thức: Trường pháiDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnCần phân biệt rõ: nghiên cứu này kiểm tra chiêm tinh học phương Tây (cung hoàng đạo theo ngày sinh dương lịch). Nó không kiểm tra các hệ thống Đông phương như Bát Tự, Tam Hợp, hay các phương pháp hợp tuổi theo can chi. Chưa có nghiên cứu quy mô tương đương nào kiểm tra các hệ thống Đông phương trên dữ liệu đăng ký quốc gia.
Ở Việt Nam thì sao?
Loại tri thức: Chưa đủ bằng chứngChưa đủ bằng chứng. Có người nêu, nhưng chưa có nguồn hay nghiên cứu đủ để khẳng định. Năm loại nhãnChưa có dữ liệu nghiên cứu nào về mối liên hệ giữa ngày cưới và kết quả hôn nhân ở Việt Nam. Cũng chưa có nghiên cứu nào sử dụng lịch ngày hoàng đạo Việt Nam để kiểm tra xem việc chọn ngày có liên quan gì đến ly hôn hay không.
Loại tri thức: Dân gianQuan niệm dân gian. Điều người ta tin, kiêng hay truyền miệng, ghi lại như một niềm tin chứ không như một sự thật đã kiểm. Năm loại nhãnTrong thực tế, phong tục Việt Nam có truyền thống chọn ngày lành tháng tốt cho việc cưới hỏi. Sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính (1915) ghi lại rằng trước khi cưới, nhà trai phải "chọn ngày lành tháng tốt" để định ngày cưới, và việc này được coi là bước không thể thiếu trong quy trình hôn lễ truyền thống. Đây là mô tả phong tục, không phải bằng chứng về hiệu quả của việc chọn ngày.
Mùa cưới ở Việt Nam thường dồn vào những tháng được coi là tốt, tránh tháng bảy âm lịch (tháng cô hồn) và một số ngày nhất định. Điều này tạo ra mô hình tương tự như ở Singapore: niềm tin về ngày tháng làm thay đổi lịch hành động. Nhưng chưa có nghiên cứu nào ở Việt Nam kiểm tra xem việc chọn ngày có liên quan đến kết quả hôn nhân hay không.
Vậy còn các yếu tố khác dự báo hôn nhân bền vững?
Loại tri thức: Trường pháiDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnCác nghiên cứu nhân khẩu học về hôn nhân thường tập trung vào những yếu tố có thể đo được và có ý nghĩa dự báo, như tuổi kết hôn, thời gian quen nhau trước khi cưới, trình độ học vấn, tình trạng kinh tế, và mức độ hài lòng trong quan hệ. Đây là những yếu tố được kiểm soát trong nghiên cứu của Kabátek và Ribar.
Điều đáng chú ý là khi kiểm soát những yếu tố này, phần lớn khác biệt về rủi ro ly hôn giữa nhóm cưới ngày đặc biệt và nhóm cưới ngày thường biến mất. Điều này gợi ý rằng những gì xảy ra trước và trong quá trình chuẩn bị hôn nhân quan trọng hơn ngày cưới rất nhiều.
Gợi ý của Nhật Nguyệt
Gợi ý của Nhật Nguyệt: Nếu bạn đang chuẩn bị cưới và đã chọn một ngày mà gia đình thấy yên lòng, không có lý do gì phải lo lắng về ngày đó. Không có bằng chứng nào cho thấy ngày cưới làm hỏng hay làm bền hôn nhân. Điều có bằng chứng là những gì hai người xây dựng trước và sau ngày cưới.
Việc chọn ngày để cả nhà yên lòng là một việc hợp lý về mặt tâm lý và văn hóa. Nó giúp giảm lo lắng, tạo sự đồng thuận trong gia đình, và cho hai người cảm giác mọi việc đã được chuẩn bị chu đáo. Những lợi ích đó là thật, ngay cả khi chúng không đến từ việc ngày cưới có ảnh hưởng đến tương lai hôn nhân.
Điều nên tránh là để việc chọn ngày thay thế cho việc hai người tìm hiểu nhau, thống nhất về những điều quan trọng, và chuẩn bị cho cuộc sống chung. Không có ngày nào tốt bằng việc hai người thật sự hiểu nhau.
