Phong tục chọn ngày cưới độc đáo của người Dao ở Tuyên Quang

Vì sao người Dao xem tuổi và chọn ngày khi cưới?

Đối với người Dao ở Tuyên Quang, hôn nhân không đơn thuần là chuyện riêng của đôi trai gái mà là sự kiện trọng đại của cả gia tộc, gắn liền với niềm tin tâm linh sâu sắc. Trước khi tiến tới hôn nhân, khi nam nữ đã yêu thương và đi đến quyết định kết hôn, việc đầu tiên và bắt buộc phải làm là nhờ thầy xem tuổi. Nguyên tắc xem tuổi hợp hôn được dựa trên thuyết âm dương ngũ hành gồm kim, mộc, thủy, hỏa, thổ.

Việc xem tuổi này không chỉ dừng lại ở việc xác định hai người có hợp nhau hay không, mà còn là cơ sở để thầy chọn ra ngày, giờ tốt tổ chức lễ cưới. Theo chia sẻ của ông Bàn Xuân Triều, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Dao tỉnh Tuyên Quang, sau khi việc xem tuổi hoàn tất, một thủ tục bắt buộc là phải nhờ thầy chọn ngày, giờ đẹp để làm lễ cưới với mong muốn mang lại hạnh phúc cho đôi trẻ. Người Dao quan niệm rằng, chọn được thời điểm tốt sẽ giúp hôn lễ diễn ra suôn sẻ, cuộc sống vợ chồng sau này hòa thuận, làm ăn phát đạt.

Ba lần nhà trai sang nhà gái trước hôn lễ của người Dao ở Tuyên Quang theo bài viết.

Quy trình ba lần sang nhà gái trước hôn lễ diễn ra như thế nào?

Để tiến tới tổ chức lễ cưới, nhà trai phải sang nhà gái ít nhất ba lần, mỗi lần mang một ý nghĩa riêng:

• Lần thứ nhất (ướm hỏi): Nhà trai đến nhà gái làm lễ dạm hỏi nhưng không bắt buộc phải mang lễ vật. Người đi hỏi, thường là ông bà mối do bố mẹ chàng trai lựa chọn, phải là người am hiểu phong tục, tập quán, ăn nói lưu loát, có đức độ, liêm khiết và uy tín với bà con làng xóm. Sau khi được nhà gái đồng ý, ông mối sẽ về báo cho gia đình nhà trai chuẩn bị.
• Lần thứ hai (lễ ăn hỏi): Nhà trai chính thức mang trầu cau và một số lễ vật đến ăn hỏi.
• Lần thứ ba: Nhà trai mang đầy đủ lễ vật gồm thịt lợn, gà, gạo, rượu sang để nhà gái chuẩn bị tổ chức lễ cưới. Ngoài ra, còn có nhiều sính lễ khác tùy thuộc vào điều kiện mỗi gia đình. Trước đây, có gia đình thách cưới rất cao, bạc trắng có thể lên tới 100 đồng, nhưng ngày nay theo nếp sống văn hóa mới, việc thách cưới đã giảm, chỉ còn mang tính tượng trưng. Nếu không có bạc trắng có thể quy đổi ra tiền mặt.

Nghi lễ đón dâu của người Dao có kiêng kỵ gì đặc biệt?

Nghi lễ đón dâu của người Dao bắt đầu từ nhà trai với đoàn đi lẻ gồm ông bà mối, chú rể, phù rể và những người phục vụ gồng gánh lễ vật, của hồi môn. Điểm khác biệt so với nhiều dân tộc khác là đám cưới người Dao có đội nhạc của nhà trai đi cùng, gồm kèn pí lè, trống, chũm chọe, chiêng và thanh la. Theo ông Đặng Chà Chiu, thầy kèn của người Dao Đỏ ở xã Phù Lưu (Hàm Yên), các cụ truyền lại rằng đám cưới phải thổi kèn mới vui, tiếng kèn vừa chúc phúc cho đôi nam nữ hạnh phúc mãi mãi, vừa cầu mong làm ăn phát đạt, mẹ tròn con vuông.

Khi đến cổng nhà gái, ông mối nhà trai phải có lời thưa để xin phép được vào làm lễ. Sau khi được đồng ý, đoàn nhà trai mới vào làm nghi lễ đón dâu. Trên đường đưa dâu về nhà chồng, cô dâu được trùm một tấm khăn màu đỏ đen do phù dâu che mặt. Người Dao quan niệm cô dâu không được nhìn thấy ánh nắng mặt trời trong lễ rước dâu vì sợ mất vía, sẽ không gặp may trong cuộc sống sau này. Chú rể cũng không được nhìn mặt cô dâu cho đến khi thực hiện xong các nghi lễ cúng tạ tổ tiên.

Trước khi đến cổng nhà chú rể, cô dâu phải trải qua nghi lễ giải hạn khái quan nhằm xua đi những điều xấu. Người Dao tin rằng sau khi khái quan, đôi vợ chồng trẻ sẽ gặp nhiều may mắn và sau này sinh con mới mạnh khỏe.

Lễ tơ hồng là gì?

Mỗi ngành Dao ở Tuyên Quang có phong tục cưới khác nhau đôi chút, nhưng thường có lễ tơ hồng được thực hiện ngay sau lễ cúng tổ tiên. Đây là nghi thức quan trọng nhất, công nhận đôi trai gái chính thức trở thành vợ chồng. Người Dao quan niệm khi hoàn thành nghi thức này, đôi bạn trẻ sẽ sống hạnh phúc đến trọn đời, không gì có thể chia tách được.

Theo chia sẻ của chị Triệu Thị Chúc, xã Đà Vị (Na Hang), trước khi vào làm lễ tơ hồng, cô dâu trang điểm thật đẹp, đội nón có thêu hoa văn sặc sỡ, tay và cổ đeo nhiều vòng bạc. Chú rể mặc áo đỏ, đầu đội khăn xếp. Một đôi chiếu được trải ra trước bàn thờ tổ tiên, đôi vợ chồng trẻ quỳ trước bàn thờ và thầy cúng thực hiện các nghi thức:

• Nghi thức xua đuổi những điều không may cho đôi vợ chồng trẻ.
• Nghi thức làm bùa yêu để hai người được ở bên nhau mãi mãi.
• Nghi thức làm bùa yểm để đôi vợ chồng trẻ luôn khỏe mạnh và được bảo vệ bởi các thần linh.

Kết thúc các nghi thức trên là lễ lạy của cô dâu và chú rể. Chú rể phải lạy đủ 12 lần trước bàn thờ tổ tiên cùng với cô dâu theo tập quán truyền thống. Sau đó, đôi vợ chồng trẻ uống chung một ly rượu với ý nghĩa uống xong ly rượu này hai người sẽ say nhau suốt đời, sống hạnh phúc đến đầu bạc răng long. Kết thúc nghi lễ, mọi người tham dự ăn uống chúc mừng hạnh phúc cho đôi trẻ.

Trang phục và biểu tượng vòng bạc có ý nghĩa gì?

Để nghi lễ cưới diễn ra trang trọng, người con gái Dao phải tự chuẩn bị bộ trang phục cho mình trong thời gian dài, thường là một năm thêu tay. Cô dâu bắt đầu thêu từ khi đám hỏi xong và chỉ khi thêu đủ số lượng mới có thể tổ chức đám cưới.

Cùng với trang phục, khi được rước dâu về nhà chồng, cô dâu Dao nào cũng đeo đôi vòng bạc trên cổ. Đây là món quà quý giá nhất của cha mẹ dành cho con gái, là biểu tượng tinh thần, thể hiện sự chăm sóc và luôn ở bên con, là động lực để con gái vượt qua khó khăn trong cuộc sống. Tấm khăn che mặt cho cô dâu cũng là vật không thể thiếu, được xem là biểu tượng của sự kết nối hạnh phúc "tơ hồng" bền chặt giữa đôi trẻ trao cho nhau trong ngày cưới.

Giá trị văn hóa và tiềm năng du lịch

Những nét độc đáo trong đám cưới người Dao ở Tuyên Quang không chỉ có giá trị bảo tồn văn hóa mà còn thu hút đông đảo du khách đến tìm hiểu, tạo động lực cho du lịch văn hóa phát triển. Việc gìn giữ các phong tục chọn ngày cưới, nghi lễ đón dâu và lễ tơ hồng góp phần khẳng định bản sắc riêng của cộng đồng người Dao, giúp văn hóa mang lại giá trị thiết thực cho cuộc sống cộng đồng.

Bài tổng quan chủ đề: Nghi lễ vòng đời của người Việt gồm những nghi thức nào?