Quẻ Phong Thủy Hoán (số 59, 渙): ý nghĩa lúc tan tác và cách gom lòng người theo Kinh Dịch

Quẻ Phong Thủy Hoán là quẻ gì trong Kinh Dịch?

Phong Thủy Hoán (風水渙), thường gọi tắt là Hoán (渙), là quẻ số 59 trong 64 quẻ Kinh Dịch. Quẻ gồm nội quái (hạ quái) là Khảm ☵ tượng nước, và ngoại quái (thượng quái) là Tốn ☴ tượng gió. Tượng quẻ là gió đi trên mặt nước: nước gặp gió thì tan ra thành sóng, nên gọi là Hoán, nghĩa là tan, là phân tán, là lìa.

Quẻ có ba hào dương và ba hào âm. Quẻ thuộc hành Mộc, thời của nó là hanh thông, và quẻ đối (tổng quái) là Lôi Hỏa Phong (quẻ 55). Cần phân biệt: Hoán là quẻ của sự tan ra, còn Phong là quẻ của sự đầy đủ, thịnh lớn. Hai quẻ đứng gần nhau trong chuỗi 64 quẻ và soi sáng lẫn nhau.

Cần nói rõ ngay từ đầu: phần "lời kinh" của Kinh Dịch gồm quái từ (còn gọi Thoán từ) và hào từ, do truyền thống quy cho Văn Vương và Chu Công; nghiên cứu hiện đại (Edward Shaughnessy; Redmond và Hon, Teaching the I Ching, 2014) xếp phần này vào khoảng cuối thế kỷ 9 TCN, đời Tây Chu, và không coi quy kết ấy là đã chứng minh. Còn Thoán truyện, Tượng truyện, Hệ từ, Tự Quái là các truyện chú giải đời sau, không phải lời kinh. Bài này gọi đúng tên từng lớp như vậy. Ngoài ra, thẻ thơ Khổng Minh Thần Toán là lời thẻ của một sách khác, không phải hào từ Chu Dịch, nên không trộn vào đây.

Vì sao quẻ Hoán đứng sau quẻ Đoài (số 58)?

Theo Tự Quái truyện, giải thích thứ tự 64 quẻ, sau khi vui vẻ tất sẽ có lúc tan ra, cho nên sau quẻ Đoài (số 58, vui) là quẻ Hoán (số 59, tan). Chữ Hoán ở đây mang nghĩa lìa, tức là ly tán. Đây là một câu trong Tự Quái truyện, một truyện chú giải đời sau, không phải lời kinh.

Lối lập luận này nằm trong mạch quen thuộc của Tự Quái: mỗi quẻ nối tiếp quẻ trước theo một quy luật đời sống. Vui đến tận cùng thì dễ sinh ra chán, rời rã, hoặc bung ra. Theo cách đọc Kinh Dịch hiện nay, thứ tự quẻ được hiểu là cặp Đoài và Hoán có mối liên hệ nhân quả với nhau.

Quái từ quẻ Phong Thủy Hoán nói gì?

Quái từ (Thoán từ) của quẻ Hoán chép:

渙：亨，王假有廟，利涉大川，利貞。

Hoán: Hanh, vương cách hữu miếu, lợi thiệp đại xuyên, lợi trinh.

Nghĩa: Hoán là tan, là phân tán, hanh thông. Vua đến nhà tông miếu, nên vượt sông lớn, giữ vững thì có lợi.

Thoán truyện viết: 渙，亨。剛來而不窮，柔得位乎外而上同。王假有廟，王乃在中也。利涉大川，乘木有功也。

Dịch nghĩa: Hoán hanh thông. Cương đến mà không cùng tận, nhu được ngôi ở ngoài mà cùng lên trên. Vua đến nhà miếu, vua ở trong đó vậy. Lợi vượt sông lớn, nhờ cưỡi cây mà có công.

Vương Bật chú vào Thoán truyện: "王乃在乎渙然之中，故至有廟也。" (Vua ở trong chỗ tan vậy, nên đến nhà miếu.) Và "乘木即涉難也。木者專所以涉川也。涉難而常用渙道，必有功也。" (Cưỡi cây tức là vượt khó. Cây là thứ chuyên dùng để vượt sông. Vượt khó mà thường dùng đạo tan, ắt có công.)

Chu Hy (Chu Dịch bản nghĩa) chú: "渙散也為卦下坎上巽風行水上離披解散之象故為渙...其占可亨又以祖考之精神既散故王者當至於廟以聚之又以巽木坎水舟楫之象故利涉大川其曰利貞則占者之深戒也." (Hoán là tan. Quẻ dưới Khảm trên Tốn, gió đi trên nước, tượng ly tán, nên là Hoán... Chiêm đoán có thể hanh thông. Lại vì tinh thần tổ tiên đã tan, nên vua phải đến miếu để tụ lại. Lại vì Tốn mộc Khảm thủy là tượng thuyền bè, nên lợi vượt sông lớn. Nói lợi trinh là lời răn sâu sắc cho người chiếm.)

Điều đáng chú ý là câu "vua đến nhà miếu" (王假有廟) xuất hiện gần như nguyên vẹn trong quái từ của quẻ Tụy (số 45, Thủy Địa Tụy), quẻ của sự tụ họp. Đây là điểm nhiều nhà nghiên cứu nhấn mạnh: lúc tụ cũng như lúc tan đều cần một chỗ quy về. Khi người ta đang quây quần, nhà miếu là nơi giữ cho sự tụ ấy có trục. Khi người ta đang tan ra, nhà miếu lại càng cần, vì đó là điểm hút lòng người trở lại.

Câu "lợi thiệp đại xuyên" (nên vượt sông lớn) cũng xuất hiện ở nhiều quẻ khác, và ở đây nghĩa là dám làm việc lớn trong lúc mọi thứ đang rã. "Lợi trinh" (giữ vững thì lợi) là lời nhắc: giữa lúc phân tán, ai giữ được trục chính sẽ không bị cuốn trôi.

Một số sách và trang web luận quẻ theo hướng cát hung tuyệt đối, chẳng hạn gọi quẻ Hoán là "quẻ hung" với tên Cách hà vọng kim (cách sông nhìn vàng), nghĩa uổng công phí sức. Còn theo cách luận giải phổ biến, sự tan rã ở đây không hẳn tiêu cực. Hai cách đọc này khác nhau, và bài này không chọn một bên: quái từ tự nó vừa nói "hanh" vừa nói "lợi trinh", nên cả hai mặt đều có cơ sở trong kinh văn.

Tượng từ: gió đi trên nước và việc lập miếu

Đại Tượng (Tượng truyện) của quẻ Hoán chép:

風行水上，渙；先王以享于帝立廟。

Phong hành thủy thượng, Hoán; tiên vương dĩ hưởng vu đế lập miếu.

Nghĩa: gió thổi trên mặt nước, đó là tượng quẻ Hoán. Các vua đời trước theo đó mà tế Thượng đế, lập miếu thờ.

Hình ảnh này có hai lớp. Lớp thứ nhất là lớp tượng: gió thổi trên nước làm sóng tản ra, nhưng nước vẫn là nước. Tan ở bề mặt không phải mất gốc. Lớp thứ hai là lớp việc làm của tiên vương: lập miếu thờ chính là tạo ra một điểm quy tụ tinh thần giữa lúc mọi thứ phân tán.

Sách Phong thủy cổ đại Trung Quốc: lý luận và thực tiễn, tập 2, có đoạn bàn về hình gió đi trên nước của quẻ này. Sách thuật lại lời giải thích của Quách Phác thời Tấn về Phong Thủy: người xưa gom khí, không để nó tản mát, mà làm cho nó tụ lại; khí hễ gặp gió thì bị thổi tung, hễ gặp nước thì dừng lại và tụ thành khối; cách giữ khí như vậy mới gọi là Phong Thủy. Sách cũng nêu rằng trong Chu Dịch có ba quẻ liên quan tới cặp gió nước: Tốn là gió, Khảm là nước, Tốn ở trên Khảm ở dưới hợp thành quẻ Hoán, và ý nghĩa cơ bản của quẻ Hoán là gió di chuyển trên mặt nước. Theo sách này, thuật Phong Thủy truyền thống lấy hướng chảy của nước và hướng thổi của gió trong địa hình, địa thế làm căn cứ, nhằm hướng tới điều lành và tránh điều dữ, đồng thời loại bỏ tai ương. Cần lưu ý: đây là cách một sách phong thủy dùng tượng quẻ Hoán, không phải lời kinh của Kinh Dịch.

Sáu hào từ quẻ Hoán và lời giải bằng lời thường

Sáu hào của quẻ Hoán mô tả sáu cách ứng xử khi đối mặt với sự phân tán. Đọc từ dưới lên: hào sơ là hào thấp nhất, hào thượng là hào cao nhất. Tên hào và vị trí hào theo bản Hán văn và âm Hán Việt.

Hào 1: cứu vớt ngay khi vừa tan

Hào từ: 初六：用拯馬壯，吉，悔亡。 (Sơ lục: Dụng chửng mã tráng, cát, hối vong.)

Tiểu Tượng: 初六之吉，順也。 (Sơ lục chi cát, thuận dã.)

Vương Bật chú: "渙，散也。處散之初，乖散未甚，故可以遊行，得其志而違於難也，不在危劇而後乃逃竄，故曰「用拯馬壯，吉」。" (Hoán là tan. Ở đầu thời tan, ly tán chưa sâu, nên có thể đi lại, được chí mình mà lánh khỏi nạn, không phải đến lúc nguy kịch mới trốn chạy, nên nói "dùng ngựa khỏe để cứu, tốt".)

Chu Hy chú: "居卦之初渙之始也始渙而拯之為力既易又有壮馬其吉可知初六非有濟渙之才但能順乎九二故其象占如此." (Ở đầu quẻ, là lúc bắt đầu tan. Mới tan mà cứu thì sức còn dễ, lại có ngựa khỏe, tốt là điều biết được. Sơ lục không có tài cứu tan, chỉ có thể thuận theo Cửu nhị, nên tượng chiếm như vậy.)

Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt: lời hào nói dùng sức mạnh nhất có thể để cứu tình hình, ví như có con ngựa khỏe giúp đi đường xa. Hào này âm nhu, kém tài và không đủ sức, nhưng ở trên có hào 2 dương cương đắc trung để ủy thác dựa vào, nên tốt. Nhận ra sự phân tán khi nó mới bắt đầu thì còn cứu được, để muộn thì mất.

Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu công việc hay dự án mới có dấu hiệu rạn nứt, hãy xử lý sớm, dựa vào đồng minh mạnh; đừng chần chừ đến lúc khó cứu.

Hào 2: khi tan thì chạy về chỗ dựa

Hào từ: 九二：渙奔其机，悔亡。 (Cửu nhị: Hoán bôn kỳ kỷ, hối vong.)

Tiểu Tượng: 渙奔其机，得愿也。 (Hoán bôn kỳ kỷ, đắc nguyện dã.)

Vương Bật chú: "機，承物者也，謂初也。二俱無應，與初相得，而初得散道，離散而奔，得其所安，故「悔亡」也。" (Cơ là vật đỡ, chỉ hào Sơ. Hai hào đều không có ứng, cùng Sơ tương đắc, mà Sơ được đạo tan, lìa tan mà chạy, được chỗ yên, nên "hối vong".)

Chu Hy chú: "机音几○九而居二宜有悔也然當渙之時來而不窮能亡其悔者也故其象占如此蓋九奔而二机也." (Cơ đọc là kỷ. Chín mà ở hai, đáng có hối, nhưng gặp thời tan, đến mà không cùng tận, có thể mất hối, nên tượng chiếm như vậy. Chín là chạy, hai là cơ.)

Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt: Cửu nhị là hào dương cương, đắc trung. Lời hào nói chạy về chỗ dựa thì hết ăn năn. Hào này dương cương giúp được cho hào 1, và việc nên làm là dựa vào hào 1 làm chỗ ngồi, đỡ đần nhau trong lúc lưu ly. "Chỗ dựa" ở đây tùy hoàn cảnh: có thể là gia đình, có thể là kỹ năng cốt lõi, có thể là người mình tin nhất. Đừng cố ôm hết, hãy giữ cái quan trọng nhất.

Gợi ý của Nhật Nguyệt: trong tình cảm, nếu mối quan hệ đang rạn nứt, hãy tìm điểm tựa chung; trong công việc, tập trung vào thế mạnh cốt lõi thay vì dàn trải.

Hào 3: buông cái tôi riêng

Hào từ: 六三：渙其躬，无悔。 (Lục tam: Hoán kỳ cung, vô hối.)

Tiểu Tượng: 渙其躬，志在外也。 (Hoán kỳ cung, chí tại ngoại dã.)

Vương Bật chú: "渙之為義，內險而外安者也。散躬志外，不固所守，與剛合志，故得無悔也。" (Nghĩa của Hoán là trong hiểm ngoài yên. Tan mình hướng ra ngoài, không cố giữ chỗ mình, hợp chí với cương, nên được không hối.)

Chu Hy chú: "陰柔而不中正有私於已之象也然居得陽位志在濟時能散其私以得无悔故其占如此大率此上四爻皆因渙以濟渙者也." (Âm nhu mà không trung chính, có tượng tư riêng. Nhưng ở ngôi dương, chí ở cứu thời, có thể tan cái riêng để được không hối, nên chiếm như vậy. Đại để bốn hào trên đều nhân tan để cứu tan.)

Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt: Lục tam là hào âm nhu, bất trung, bất chính. Lời hào nói tan cái riêng tư của mình thì không ăn năn. Chữ "cung" trong "hoán kỳ cung" chỉ con người co ro, cúm rúm như cây cung cong vòng, tức chỉ người ích kỷ, co lại như hình cây cung. "Hoán kỳ cung" là hoán cải lại tính ích kỷ, cũng là cái mối sinh ra chia rẽ, ly tán. Hào này dành cho người đang giằng xé giữa lợi ích cá nhân và lợi ích chung.

Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu đang mâu thuẫn giữa cái tôi và tập thể, hãy tạm gác cái riêng để hướng tới mục tiêu chung; việc này có thể giúp giảm căng thẳng.

Hào 4: phá bè nhóm riêng để tụ lại lớn hơn

Hào từ: 六四：渙其群，元吉。渙有丘，匪夷所思。 (Lục tứ: Hoán kỳ quần, nguyên cát. Hoán hữu khâu, phỉ di sở tư.)

Tiểu Tượng: 渙其群，元吉；光大也。 (Hoán kỳ quần, nguyên cát; quang đại dã.)

Vương Bật chú: "逾乎險難，得位體巽，與五合志，內掌機密，外宣化命者也，故能散群之險，以光其道。然處於卑順，不可自專，而為散之任，猶有丘虛匪夷之慮，雖得元吉，所思不可忘也。" (Vượt qua hiểm nạn, được ngôi thể Tốn, hợp chí với hào Năm, trong giữ cơ mật, ngoài tuyên mệnh hóa, nên có thể tan cái hiểm của bè nhóm, làm sáng đạo. Nhưng ở địa vị thấp thuận, không thể tự chuyên, mà gánh việc tan, vẫn có nỗi lo về gò hoang và điều phi thường, tuy được nguyên cát, điều suy nghĩ không thể quên.)

Chu Hy chú: "居隂得正上承九五當濟渙之任者也下无應與為能散其朋黨之象占者如是則大善而吉又言能散其小羣以成大羣使所散者聚而若丘則非常人思慮之所及也." (Ở âm được chính, trên thừa Cửu ngũ, đảm nhận việc cứu tan. Dưới không có ứng, là tượng có thể tan bè đảng. Người chiếm như vậy thì đại thiện mà tốt. Lại nói có thể tan bè nhỏ để thành bè lớn, khiến cái tan tụ lại như gò, thì không phải điều người thường nghĩ tới.)

Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt: Lục tứ là hào có lời hay nhất trong quẻ. Lời hào nói giải tán bè phái của mình thì rất tốt, vì như vậy là giải tán cái nhỏ để tập hợp cái lớn lại thành gò đống, điều mà người thường không nghĩ tới. Hào này âm nhu, thuận, giúp đỡ hào 5 vừa cương vừa đắc trung, ví như vị đại thần giúp vua giải tán bè phái để tập hợp cả dân tộc cùng đoàn kết. Đây là chỗ quẻ Hoán nói thẳng về việc phá cái cũ để xây cái mới.

Gợi ý của Nhật Nguyệt: trong lãnh đạo, nếu thấy nhóm nhỏ chia rẽ, hãy tìm cách hợp nhất thành mục tiêu chung lớn hơn; việc này có thể đem lại kết quả tốt.

Hào 5: người đứng đầu ban lệnh giữa lúc tan

Hào từ: 九五：渙汗其大號，渙王居，无咎。 (Cửu ngũ: Hoán hãn kỳ đại hào, hoán vương cư, vô cữu.)

Tiểu Tượng: 王居无咎，正位也。 (Vương cư vô cữu, chính vị dã.)

Vương Bật chú: "處尊履正，居巽之中，散汗大號，以蕩險阨者也。為渙之主，唯王居之，乃得無咎也。" (Ở ngôi tôn, giữ chính, ở giữa Tốn, ban lệnh lớn như mồ hôi, để quét hiểm ách. Là chủ của Hoán, chỉ vua ở ngôi mới được không hối.)

Chu Hy chú: "陽剛中正以居尊位當渙之時能散其號令與其居積則可以濟渙而无咎矣故其象占如此九五巽體有號令之象汗謂如汗之出而不反也渙王居如陸贄所謂散小儲而成大儲之意." (Dương cương trung chính ở ngôi tôn, gặp thời tan, có thể ban lệnh và tán của cải tích trữ thì có thể cứu tan mà không hối, nên tượng chiếm như vậy. Cửu ngũ thể Tốn có tượng hiệu lệnh. Mồ hôi là như mồ hôi ra không trở lại. "Hoán vương cư" như Lục Chí nói tán kho nhỏ để thành kho lớn.)

Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt: Cửu ngũ là hào của người đứng đầu. "Ban chiếu lệnh lớn như mồ hôi toát ra" nghĩa là lệnh đã ra thì không thu lại được, giống mồ hôi đã toát thì không hút ngược vào da. Câu "hoán vương cư" nghĩa là vua nên tán tài để tụ dân, cũng như hào 4 giải tán bè phái để tập hợp dân, đều là chính sách tốt ở thời ly tán. Cách Phan Bội Châu dịch năm chữ "hoán hãn kỳ đại hiệu" là ban bố hiệu lệnh đi khắp nơi. Gợi ý của Nhật Nguyệt: Ai đang ở vị trí quản lý hay lãnh đạo, lúc tan là lúc cho đi chứ không phải giữ chặt.

Gợi ý của Nhật Nguyệt: trong quản lý, hãy mạnh dạn ban hành chính sách rõ ràng và chia sẻ nguồn lực để thu phục lòng người; tránh giữ khư khư.

Hào 6: thoát khỏi nguy hiểm

Hào từ: 上九：渙其血，去逖出，无咎。 (Thượng cửu: Hoán kỳ huyết, khứ dịch xuất, vô cữu.)

Tiểu Tượng: 渙其血，遠害也。 (Hoán kỳ huyết, viễn hại dã.)

Vương Bật chú: "逖，遠也。最遠於害，不近侵克，散其憂傷，遠出者也。散患於遠害之地，誰將咎之哉！" (Dịch là xa. Xa hại nhất, không gần xâm khắc, tan nỗi lo thương, ra xa vậy. Tan hoạn ở nơi xa hại, ai sẽ hối đâu!)

Chu Hy chú: "去起吕反○上九以陽居渙極能出乎渙故其象占如此血謂傷害逖當作惕與小畜六四同言渙其血則去渙其惕則出也." (Khứ đọc là khử. Thượng cửu lấy dương ở cuối Hoán, có thể ra khỏi tan, nên tượng chiếm như vậy. Huyết là thương hại. Dịch nên làm là tích, cùng với Tiểu Súc lục tứ. Nói tan máu thì đi, tan nỗi sợ thì ra.)

Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt: Thượng cửu là hào dương ở cuối thời ly tán. Lời hào nói tan máu, rời xa hiểm họa, không hại gì. Hào này ở cuối thời ly tán, sắp hết điềm xấu, lại có tài dương cương và được hào 3 ứng viện, cho nên thành công, trừ được vết thương ly tán và thoát khỏi cảnh lo sợ. "Tan máu" ở đây là máu đọng tan đi, tức nguy hiểm đã được giải tỏa. Hào này dành cho người đang ở trong một mối quan hệ hoặc môi trường có rủi ro cao: rời đi đúng lúc, không hại gì.

Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu thấy môi trường hay mối quan hệ độc hại, hãy tìm cách rời xa để bảo vệ bản thân; việc này có thể giúp tránh tổn thất.

Gặp quẻ Hoán khi hỏi việc làm thì nên hiểu thế nào?

Gieo được quẻ Hoán khi hỏi việc làm thường cho thấy giai đoạn tái cấu trúc: có thể công việc đang có biến động, cần thay đổi cách vận hành hoặc giải tán nhóm không hiệu quả. Quẻ không khẳng định thành bại, mà gợi ý nên nhìn vào sự linh hoạt và khả năng thích nghi.

Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt: trong sự nghiệp, quẻ số 59 nghiêng về việc xóa bỏ cái cũ, giải tán nhóm không hiệu quả, hoặc thay đổi cách vận hành. Một hướng giải thích khác cho rằng quẻ chỉ thời kỳ ly tán, đầy khó khăn và ít thuận lợi, lòng người không ổn định, tài vận khó khăn, phải tha phương cầu thực; nhưng điểm tích cực là đi xa hoặc đổi nghề có thể thuận lợi hơn.

Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu đang cân nhắc thay đổi công việc, hãy xem xét kỹ lưỡng; có thể cơ hội đến từ việc tái cấu trúc hoặc chuyển hướng. Tránh quyết định vội vàng.

Gặp quẻ Hoán khi hỏi tình cảm thì nên hiểu thế nào?

Trong tình duyên, gieo được quẻ Hoán thường báo hiệu mối quan hệ đang trải qua giai đoạn tan, hoặc cần được "tan" để làm mới. Có thể hai người cần một khoảng cách để nhìn lại, hoặc cần phá vỡ những thói quen cũ đang làm mối quan hệ đông cứng. Quẻ không nói chia tay là xấu, cũng không nói ở lại là tốt.

Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt: nếu đang có rạn nứt, hãy tìm cách đối thoại cởi mở, có thể cần thay đổi cách tương tác. Đừng đặt nặng chuyện được mất, mà chú trọng sự thấu hiểu.

Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu mối quan hệ đang căng thẳng, hãy tạm thời tạo khoảng cách để nhìn lại; việc này có thể giúp hàn gắn hoặc đi đến quyết định sáng suốt.

Quẻ Hoán khác gì quẻ Phong (số 55)?

Phong (số 55, Lôi Hỏa Phong) là quẻ đối của Hoán theo cách tính tổng quái, và là quẻ của sự đầy đủ, thịnh lớn. Hai quẻ soi sáng nhau: Phong nói về lúc mọi thứ đã đầy, còn Hoán nói về lúc mọi thứ đang rã. Đặt cạnh nhau, ta thấy một quy luật quen thuộc trong Kinh Dịch: đầy rồi tất phải vơi, tụ rồi tất phải tan, và ngược lại, tan rồi tất có lúc tụ. Điều này khớp với mạch Tự Quái đã nói ở trên: vui rồi sau thì tan.

Cấu trúc quẻ Phong Thủy Hoán trong một bảng

Sáu hào của quẻ Phong Thủy Hoán đứng ở vị nào, và hào nào động thì biến ra quẻ gì?

Bảng đọc từ hào sơ (dưới cùng) lên hào thượng. Tên hào ghép từ ngôi và tính: dương gọi Cửu, âm gọi Lục. Cột cuối là quẻ biến khi CHỈ riêng hào ấy động, tính bằng cùng phép mà tiện ích gieo quẻ của Nhật Nguyệt dùng.

Cần nhắc lại rằng các hào từ của quẻ Hoán mang chuẩn mực xã hội của thời xưa, chẳng hạn việc vua tán tài để tụ dân, việc đại thần giúp vua dẹp bè phái. Đó là bối cảnh lịch sử của một xã hội phong kiến, không phải lời khuyên áp thẳng vào đời sống hôm nay. Người đọc hiện đại có thể rút ra nguyên lý chung, còn cách áp dụng cụ thể thì tùy hoàn cảnh.

Cuối cùng, các trường phái luận quẻ không thống nhất với nhau về việc quẻ Hoán là cát hay hung. Theo cách hiểu phổ biến, quẻ này nhấn vào mặt hanh thông và tái cấu trúc, nhưng cũng có cách xếp vào loại hung và gắn với tên Cách hà vọng kim. Cả hai cách đọc đều có cơ sở trong kinh văn và trong truyền thống luận quẻ, nên người tra cứu nên biết mình đang theo quy ước nào.