TL;DR: Trạch Địa Tụy (萃, quẻ số 45) là quẻ thứ 45 trong 64 quẻ Chu Dịch, quẻ trên là Đoài (Đầm), quẻ dưới là Khôn (Đất). Quái từ chép: 萃：王假有廟，利見大人，亨。利貞。用大牲吉，利有攸往 (Tụy: Vương cách hữu miếu, lợi kiến đại nhân, hanh. Lợi trinh. Dụng đại sinh cát, lợi hữu du vãng). Gợi ý của Nhật Nguyệt: khi hỏi việc làm, tình cảm hay tiền bạc mà gặp quẻ này, hãy xem lại xem đã có chỗ chung đủ rõ và người đủ tín để người khác theo chưa, rồi hãy mở rộng quy mô.
Quẻ Trạch Địa Tụy là quẻ gì?
Trạch Địa Tụy (澤地萃) là quẻ thứ 45 trong 64 quẻ theo thứ tự truyền thống, gồm bốn hào âm và hai hào dương. Nội quái (hạ quái) là Khôn ☷, tượng đất. Ngoại quái (thượng quái) là Đoài ☱, tượng đầm. Đầm nằm trên đất, nước từ nơi cao chảy về chỗ trũng rồi đọng lại, nên tượng quẻ là chỗ muôn vật tụ về. Chữ Tụy (萃) nghĩa là tụ họp, quần tụ.
Theo cách phân loại ngũ hành thường dùng trong các trang tra cứu, quẻ này thuộc hành Kim. Đây là quy ước của từng hệ thống tra cứu, không phải lời trong kinh, nên chỗ này chỗ khác có thể ghi khác. Quẻ đối (tổng quái) của nó là Sơn Thiên Đại Súc (quẻ 26).
Vì sao sau quẻ Cấu (số 44) lại đến quẻ Tụy?
Tự Quái truyện, phần chú giải đời sau bàn về thứ tự các quẻ, giải thích: vật gặp nhau rồi sau mới tụ lại, cho nên sau Cấu là Tụy. Cấu (quẻ 44, Thiên Phong Cấu) nói về sự gặp gỡ. Gặp gỡ là bước đầu, tụ họp là bước sau. Hai người gặp nhau chưa chắc đã thành một nhóm, nhưng một nhóm hình thành thì bao giờ cũng bắt đầu từ những lần gặp gỡ.
Cần phân biệt rõ: Tự Quái truyện là văn bản chú giải, không phải lời kinh. Lời kinh của quẻ chỉ gồm quái từ và hào từ. Khi đọc các bản dịch, nếu thấy câu giải thích thứ tự quẻ thì nên biết đó là ý của người chú giải đời sau, không phải câu chữ của lời kinh. Lời kinh được truyền thống quy cho Văn Vương và Chu Công; nghiên cứu hiện đại không coi quy kết ấy là đã chứng minh. Sang quẻ kế tiếp, Địa Phong Thăng (quẻ 46), ý niệm nối tiếp rất rõ: vật đã tụ lại thì bước tới là tích lũy mà lớn lên. Tụy là tụ, Thăng là tiến lên, hai quẻ đi thành một cặp.
Quái từ quẻ Tụy nói gì?
Quái từ chép: 萃：王假有廟，利見大人，亨。利貞。用大牲吉，利有攸往。
Âm Hán Việt đọc theo đúng chữ Hán ấy: Tụy: Vương cách hữu miếu, lợi kiến đại nhân, hanh. Lợi trinh. Dụng đại sinh cát, lợi hữu du vãng.
Dịch nghĩa sát: Tụy là tụ họp. Vua đến nhà tông miếu, lợi về việc gặp bậc đại nhân, hanh thông. Lợi về sự chính bền. Dùng lễ vật lớn thì tốt, lợi về việc có chỗ đi tới.
Câu "vương cách hữu miếu" mô tả một nghi lễ có thật trong xã hội thời xưa: nhà vua đến nhà tông miếu, nơi thờ tổ tiên chung của dòng họ và quốc gia, để tế lễ. Đây là bối cảnh lịch sử, không phải lời khuyên cho người đọc hôm nay phải dựng miếu.
Vương Bật chú (trong Chu Dịch chính nghĩa): 假，至也，王以聚至有廟也 (Giả là đến, vua nhân sự tụ họp mà đến nhà miếu). Trên "lợi kiến đại nhân, hanh, lợi trinh": 聚得大人，乃得通而利正也 (Tụ họp mà được bậc đại nhân thì mới thông và lợi về chính). Trên "dụng đại sinh cát": 全乎聚道，「用大牲乃吉」也。聚道不全，而用大牲，神不福也 (Đạo tụ họp được toàn vẹn thì dùng lễ vật lớn mới tốt; nếu đạo tụ họp không toàn vẹn mà dùng lễ vật lớn, thần không ban phúc).
Thoán truyện (thuộc Thập Dực, truyền thống quy cho Khổng Tử; nghiên cứu hiện đại xếp vào khoảng thế kỷ 5 tới 2 TCN) viết: 萃，聚也；順以說，剛中而應，故聚也。王假有廟，致孝享也。利見大人亨，聚以正也。用大牲吉，利有攸往，順天命也。觀其所聚，而天地萬物之情可見矣。 Dịch nghĩa sát: Tụy là tụ họp; thuận mà vui, cương trung mà có ứng, cho nên tụ. Vua đến nhà miếu là để dâng hiến lễ hiếu. Lợi gặp đại nhân hanh thông là tụ họp theo chính đạo. Dùng lễ vật lớn thì tốt, lợi có chỗ đi tới là thuận theo mệnh trời. Xem chỗ mà người ta tụ họp, thì tình của trời đất muôn vật có thể thấy được.
Vương Bật chú trên Thoán truyện: 全聚乃得致孝之享也 (Tụ họp được toàn vẹn thì mới có thể dâng hiến lễ hiếu). Trên "lợi kiến đại nhân, hanh, tụ dĩ chính dã": 大人，體中正者也。通眾以正，聚乃得全也 (Đại nhân là người thể hiện đạo trung chính. Thông suốt mọi người bằng chính đạo thì sự tụ họp mới được toàn vẹn). Trên "dụng đại sinh, cát, lợi hữu du vãng, thuận thiên mệnh dã": 順以說而不損剛，順天命者也。天德剛而不違中，順天則說，而以剛為主也 (Thuận mà vui mà không tổn hại cương, ấy là thuận theo mệnh trời. Đức trời cương mà không trái trung, thuận trời thì vui, mà lấy cương làm chủ). Trên "quan kỳ sở tụy, nhi thiên địa vạn vật chi tình khả kiến hĩ": 方以類聚，物以群分，情同而後乃聚，氣合而後乃群 (Phương theo loài mà tụ, vật theo bầy mà chia, tình giống nhau rồi sau mới tụ, khí hợp nhau rồi sau mới thành bầy).
Tượng truyện quẻ Tụy: vì sao tụ họp lại phải phòng bị?
Đại Tượng (Tượng truyện, thuộc Thập Dực) viết: 澤上於地，萃；君子以除戎器，戒不虞。
Âm Hán Việt: Trạch thượng ư địa, Tụy; quân tử dĩ trừ nhung khí, giới bất ngu.
Dịch nghĩa sát: Đầm nước ở trên mặt đất, đó là tượng Tụy. Người quân tử theo đó mà sửa sang khí giới, phòng bị việc bất ngờ.
Thoạt nghe có vẻ nghịch lý: quẻ nói về tụ họp mà lời dạy lại là sửa vũ khí. Nhưng mạch lý rất chặt. Khi người ta tụ về một chỗ đông, va chạm cũng tăng theo. Một lời nói lỡ, một phần chia không đều, một chỗ đứng bị tranh, đều có thể biến thành chuyện lớn. Người quân tử không phòng bị vì nghi ngờ người khác, mà vì biết rằng nơi đông người thì rủi ro cũng đông. Sửa sang khí giới ở đây nên hiểu theo nghĩa rộng: chuẩn bị sẵn quy tắc, sẵn phương án, chứ không nhất thiết là vũ khí theo nghĩa đen.
Sáu hào từ của quẻ Trạch Địa Tụy
Sáu hào đọc từ dưới lên. Dưới đây là nguyên văn chữ Hán, âm Hán Việt đọc theo đúng chữ Hán ấy, và dịch nghĩa sát.
| Hào | Lời kinh chữ Hán | Âm Hán Việt | Dịch nghĩa sát |
|---|---|---|---|
| Sơ lục | 初六：有孚不終，乃亂乃萃，若號一握為笑，勿恤，往无咎。 | Hữu phu bất chung, nãi loạn nãi tụy, nhược hào nhất ác vi tiếu, vật tuất, vãng vô cữu | Có lòng tin nhưng không giữ trọn, bèn rối bèn tụ. Như kêu gào, một nắm tay mà cười, chớ lo, đi tới thì không lỗi |
| Lục nhị | 六二：引吉，无咎，孚乃利用禴。 | Dẫn cát, vô cữu, phu nãi lợi dụng thược | Được dẫn dắt thì tốt, không lỗi. Có lòng thành thì lợi dùng lễ tế đạm bạc |
| Lục tam | 六三：萃如，嗟如，无攸利，往无咎，小吝。 | Tụy như, ta như, vô du lợi, vãng vô cữu, tiểu lận | Tụ họp mà than thở, không có gì lợi. Đi tới thì không lỗi, có chút đáng tiếc |
| Cửu tứ | 九四：大吉，无咎。 | Đại cát, vô cữu | Rất tốt, không lỗi |
| Cửu ngũ | 九五：萃有位，无咎。匪孚，元永貞，悔亡。 | Tụy hữu vị, vô cữu. Phỉ phu, nguyên vĩnh trinh, hối vong | Tụ họp mà có ngôi vị, không lỗi. Nếu chưa được lòng tin, giữ đức lớn bền lâu, ăn năn tiêu tan |
| Thượng lục | 上六：齎資涕洟，无咎。 | Tê tư thế di, vô cữu | Than thở rơi nước mắt, không lỗi |
Hào Sơ lục: lòng tin chưa vững
Lời kinh chép: 有孚不終，乃亂乃萃，若號一握為笑，勿恤，往无咎。 Tiểu Tượng viết: 乃亂乃萃，其志亂也 (Rối rồi tụ, là vì chí hướng rối loạn).
Vương Bật chú: 有應在四而三承之，心懷嫌疑，故「有孚不終」也。不能守道，以結至好，迷務競爭，故「乃亂乃萃」也。一握者，小之貌也。為笑者，懦劣之貌也。已為正配，三以近寵，若安夫卑退，謙以自牧，則「勿恤」而「往無咎」也。 Dịch ý: Có ứng với hào 4 mà hào 3 lại thừa tiếp, trong lòng mang mối nghi ngờ, cho nên "có lòng tin mà không giữ trọn". Không giữ được đạo để kết mối thân thiết, mê mải tranh giành, cho nên "bèn rối bèn tụ". Một nắm là vẻ nhỏ mọn. Cười là vẻ nhu nhược kém cỏi. Đã là chính phối, hào 3 lại gần gũi mà được sủng ái, nếu yên phận khiêm nhường tự giữ thì "chớ lo" mà "đi tới không lỗi".
Hào Lục nhị: có người dẫn đường
Lời kinh chép: 引吉，无咎，孚乃利用禴。 Tiểu Tượng viết: 引吉无咎，中未變也 (Được dẫn thì tốt không lỗi, là vì đạo trung chưa đổi).
Vương Bật chú: 居萃之時，體柔當位，處坤之中，己獨處正，與眾相殊，異操而聚，民之多僻，獨正者危。未能變體以遠於害，故必見引，然後乃「吉」而「無咎」也。禴，殷者祭名也，四時祭之省者也。居聚之時，處於中正，而行以忠信致之。以省薄薦於鬼神也。 Dịch ý: Ở thời tụ họp, thể nhu mà đắc vị, ở giữa quẻ Khôn, mình riêng giữ chính, khác với mọi người, khác chí mà tụ, dân nhiều kẻ thiên lệch, kẻ độc chính thì nguy. Chưa đổi được thể để xa khỏi hại, cho nên ắt phải được dẫn dắt rồi sau mới "tốt" và "không lỗi". Thược là tên tế lễ đời Ân, là lễ tế tiết kiệm trong bốn mùa. Ở thời tụ họp, đứng vào ngôi trung chính, mà hành sự bằng trung tín. Lấy lễ tiết kiệm mỏng dâng lên quỷ thần.
Hào Lục tam: muốn vào mà chưa được nhận
Lời kinh chép: 萃如，嗟如，无攸利，往无咎，小吝。 Tiểu Tượng viết: 往无咎，上巽也 (Đi tới không lỗi, là vì trên thuận theo).
Vương Bật chú: 履非其位，以比於四，四亦失位。不正相聚，相聚不正，患所生也。幹人之應，害所起也，故「萃如嗟如，無攸利」也。上六亦無應而獨立，處極而憂危，思援而求朋，巽以待物者也。與其萃於不正，不若之於同志，故可以往而無咎也。二陰相合，猶不若一陰一陽之應，故有「小吝」也。 Dịch ý: Ở ngôi không phải vị của mình, gần với hào 4, hào 4 cũng mất vị. Tụ không chính, tụ mà không chính thì hoạn nạn sinh ra. Can dự vào ứng của người khác thì hại khởi lên, cho nên "tụ mà than thở, không có gì lợi". Hào Thượng lục cũng không có ứng mà đứng riêng, ở nơi cực mà lo nguy, muốn cầu viện tìm bạn, là kẻ thuận theo để đợi vật. Thà rằng tụ với người đồng chí, hơn là tụ vào chỗ bất chính, cho nên có thể đi mà không lỗi. Hai âm hợp nhau còn không bằng một âm một dương ứng nhau, cho nên có "chút đáng tiếc".
Hào Cửu tứ: người quy tụ mọi người
Lời kinh chép: 大吉，无咎。 Tiểu Tượng viết: 大吉无咎，位不當也 (Rất tốt không lỗi, là vì ngôi không thích đáng).
Vương Bật chú: 履非其位而下據三陰，得其所據，失其所處。處聚之時，不正而據，故必「大吉」，立夫大功，然後「無咎」也。 Dịch ý: Ở ngôi không phải vị của mình mà ở dưới có ba hào âm để chiếm cứ, được chỗ để chiếm cứ mà mất chỗ để ở. Ở thời tụ họp, bất chính mà chiếm cứ, cho nên ắt phải "rất tốt", lập nên công lớn, rồi sau mới "không lỗi".
Hào Cửu ngũ: người lãnh đạo cuộc tụ họp
Lời kinh chép: 萃有位，无咎。匪孚，元永貞，悔亡。 Tiểu Tượng viết: 萃有位，志未光也 (Tụ mà có ngôi vị, là vì chí chưa sáng tỏ).
Vương Bật chú: 處聚之時，最得盛位，故曰「萃有位」也。四專而據，己德不行，自守而己，故曰「無咎匪孚」。夫脩仁守正，久必悔消，故曰「元永貞，悔亡」。 Dịch ý: Ở thời tụ họp, được ngôi thịnh nhất, cho nên nói "tụ mà có ngôi vị". Hào 4 chuyên quyền mà chiếm cứ, đức của mình không thi hành được, tự giữ mình mà thôi, cho nên nói "không lỗi mà chưa được lòng tin". Tu nhân giữ chính, lâu ngày ắt ăn năn tiêu tan, cho nên nói "giữ đức lớn bền lâu, ăn năn tiêu tan".
Hào Thượng lục: đứng ngoài cuộc tụ họp
Lời kinh chép: 齎資涕洟，无咎。 Tiểu Tượng viết: 齎咨涕洟，未安上也 (Than thở rơi nước mắt, là vì ở trên mà chưa yên).
Vương Bật chú: 處聚之時，居於上極，五非所乘，內無應援。處上獨立，近遠無助，危莫甚焉。齎咨，嗟歎之辭也。若能知危之至，懼禍之深，憂病之甚，至於涕洟，不敢自安，亦無所不害，故得「無咎」也。 Dịch ý: Ở thời tụ họp, đứng vào nơi cực trên, hào 5 không phải là chỗ để cưỡi lên, trong không có ứng viện. Ở trên đứng riêng, gần xa không ai giúp, nguy không gì hơn. Tê tư là lời than thở. Nếu biết nguy đến cùng, sợ họa sâu, lo bệnh nặng, đến mức rơi nước mắt, không dám tự yên, thì cũng không có gì làm hại được, cho nên được "không lỗi".
Cần nhấn mạnh: một số hào từ mang chuẩn mực xã hội của thời xưa, ví dụ chuyện vua tế miếu hay chuyện lễ vật theo phẩm cấp, chuyện chính phối và gần gũi. Đó là bối cảnh lịch sử để hiểu câu chữ, không phải lời khuyên áp thẳng vào đời sống hôm nay.
Gặp quẻ Trạch Địa Tụy khi hỏi việc làm thì nên hiểu thế nào?
Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt, quẻ Tụy gợi tới những tình huống có tính tập hợp: lập đội nhóm, mở rộng mạng lưới, góp vốn chung, sum họp gia đình, ra mắt hai bên. Điểm chung là chữ tín làm nền; nếu chỉ có hình thức tụ họp mà lòng không thật, quan hệ rạn ngay lúc tưởng như gần nhau nhất.
Gợi ý của Nhật Nguyệt: khi hỏi việc làm mà gặp quẻ này, nên xem lại xem mình đã có một "chỗ chung" đủ rõ chưa (mục tiêu chung, quy tắc chung, người đứng ra chịu trách nhiệm chung), và đã có người đủ tín để người khác theo chưa. Nếu chưa, hãy củng cố hai điều đó trước khi mở rộng quy mô. Đây là gợi ý tham khảo, không phải kết luận về vận mệnh hay kết quả công việc.
Gặp quẻ Trạch Địa Tụy khi hỏi tình cảm thì nên hiểu thế nào?
Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt, hào Sơ lục và hào Lục tam mô tả những trạng thái lúng túng khi muốn thuộc về một nhóm hay một mối quan hệ mà chưa được đáp lại rõ ràng. Hào Lục nhị gợi ý rằng có người dẫn dắt, có người bảo lãnh thì đường vào dễ hơn. Hào Cửu ngũ nhấn mạnh yếu tố bền bỉ và chính trực của người đứng ra quy tụ.
Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu đang hỏi về tình cảm, hãy xem mình đang ở hào nào trong mạch trên, và ưu tiên sự rõ ràng, thành thật hơn là thúc ép cho mau có kết quả. Không nên đọc các hào từ thời xưa về chính phối, thiếp thất như lời khuyên cho quan hệ hôm nay; đó là bối cảnh lịch sử. Đây là gợi ý tham khảo, không phải lời khẳng định về tương lai của mối quan hệ.
Gặp quẻ Trạch Địa Tụy khi hỏi tiền bạc thì nên hiểu thế nào?
Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt, hình ảnh đầm nước trên đất gợi tới sự tụ về một chỗ. Trong chuyện tiền bạc, đó thường là bối cảnh góp vốn, quỹ chung, hoặc nguồn thu tập trung. Hào Cửu tứ trong Vương Bật chú nhấn mạnh rằng ở vị trí bất chính mà chiếm cứ thì phải lập công lớn mới mong không lỗi, tức là trách nhiệm đi kèm với vị trí nắm giữ nguồn lực.
Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu đang cân nhắc góp vốn hay lập quỹ chung, nên thống nhất trước quy tắc đóng góp, quy tắc sử dụng và người chịu trách nhiệm cuối cùng. Không nên xem quẻ này như một chỉ báo chắc chắn về lãi lỗ. Đây là gợi ý tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư.
Gặp quẻ Trạch Địa Tụy khi hỏi sức khỏe thì nên hiểu thế nào?
Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt, tượng nước đọng trên đất gợi tới hình ảnh ứ đọng, tuần hoàn kém. Đây là liên hệ theo tượng, không phải chẩn đoán y khoa.
Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu đang hỏi về sức khỏe, hãy xem đó như một nhắc nhở để chú ý vận động, ngủ nghỉ, và đi khám khi có dấu hiệu bất thường. Không thay thế việc khám bệnh. Đây là gợi ý tham khảo, không phải kết luận về tình trạng sức khỏe.
Gặp quẻ Trạch Địa Tụy khi hỏi chuyện lãnh đạo thì nên hiểu thế nào?
Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt, hào Cửu ngũ là chỗ nói rõ nhất về người đứng đầu một cuộc tụ họp. Lời kinh chép "tụy hữu vị, vô cữu. Phỉ phu, nguyên vĩnh trinh, hối vong". Vương Bật chú giải rằng tuy ở ngôi thịnh nhưng nếu hào 4 chuyên quyền chiếm cứ thì đức của mình không thi hành được, phải tự giữ mình, và phải tu nhân giữ chính lâu dài thì ăn năn mới tiêu tan.
Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu đang ở vị trí lãnh đạo một nhóm, hãy xem lại xem mình có đang thực sự nắm được lòng tin hay chỉ nắm được chức vụ, và có đang bị ai đó chuyên quyền chặn giữa mình với nhóm không. Kiên định và chính trực là hai việc cần làm trước khi dùng quyền. Đây là gợi ý tham khảo, không phải lời khẳng định về kết quả lãnh đạo.
Cấu trúc quẻ Trạch Địa Tụy trong một bảng
| Mục | Giá trị |
|---|---|
| Số thứ tự trong Chu Dịch | 45 |
| Tên chữ Hán | 萃 |
| Quẻ trên | Đoài (Đầm) |
| Quẻ dưới | Khôn (Đất) |
| Sáu hào, từ trên xuống | âm, dương, dương, âm, âm, âm |
| Quẻ hỗ | Phong Sơn Tiệm (quẻ số 53) |
| Quẻ thác | Sơn Thiên Đại Súc (quẻ số 26) |
| Quẻ tổng | Địa Phong Thăng (quẻ số 46) |
Sáu hào của quẻ Trạch Địa Tụy đứng ở vị nào, và hào nào động thì biến ra quẻ gì?
Bảng đọc từ hào sơ (dưới cùng) lên hào thượng. Tên hào ghép từ ngôi và tính: dương gọi Cửu, âm gọi Lục. Cột cuối là quẻ biến khi CHỈ riêng hào ấy động, tính bằng cùng phép mà tiện ích gieo quẻ của Nhật Nguyệt dùng.
| Hào | Tên | Tính | Đắc vị | Đắc trung | Ứng | Động thì biến ra |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Sơ Lục | âm | không | không | với hào 4, có ứng | Trạch Lôi Tùy (quẻ số 17) |
| 2 | Lục Nhị | âm | có | có | với hào 5, có ứng | Trạch Thủy Khốn (quẻ số 47) |
| 3 | Lục Tam | âm | không | không | với hào 6, vô ứng | Trạch Sơn Hàm (quẻ số 31) |
| 4 | Cửu Tứ | dương | không | không | với hào 1, có ứng | Thủy Địa Tỷ (quẻ số 8) |
| 5 | Cửu Ngũ | dương | có | có | với hào 2, có ứng | Lôi Địa Dự (quẻ số 16) |
| 6 | Thượng Lục | âm | có | không | với hào 3, vô ứng | Thiên Địa Bĩ (quẻ số 12) |
Bài tổng quan chủ đề
Bài tổng quan chủ đề: 64 quẻ Kinh Dịch
Cần nói rõ một điều để tránh lẫn nguồn: sách Khổng Minh Thần Toán có hệ thẻ riêng, trong đó cũng có các quẻ mang tên như Trạch Địa Tụy. Thẻ thơ trong sách đó là lời của một hệ thống khác, không phải hào từ Chu Dịch. Không nên trộn hai nguồn vào nhau khi giải quẻ.
