Lễ hội Nghinh Ông Lại Sơn là gì và diễn ra khi nào?
Lễ hội Nghinh Ông Lại Sơn, còn gọi Nghinh Ông Hòn Sơn hay Nghinh Ông Kiên Hải, là lễ hội truyền thống của ngư dân vùng biển Kiên Hải, tổ chức hằng năm trong hai ngày 15 và 16 tháng 10 âm lịch tại Lăng Ông Nam Hải trên đảo Hòn Sơn, thuộc đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang (trước đây là huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang). Năm 2026, hai ngày này rơi vào 23 và 24 tháng 11 dương lịch.
Theo ông Trương Văn Được, Phó trưởng Ban quản lý Di tích lịch sử - văn hóa Lăng Ông Nam Hải, lễ hội bắt nguồn từ phong tục, tín ngưỡng thờ cúng vật tổ của ngư dân và đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân miền biển Kiên Hải hơn 100 năm nay. Trước đây, vào dịp rằm tháng 10, ngư dân đến lăng Ông để cúng tạ ơn sau một năm đánh bắt hải sản được bình an, thuận lợi và cầu mong mùa vụ mới thuận buồm xuôi gió. Dần dần, phong tục này trở thành lễ hội và được duy trì tổ chức từ những năm 1990 cho đến nay.
Vì sao ngư dân Kiên Hải thờ cá Ông?
Cá Ông trong quan niệm dân gian của ngư dân được xem là loài linh thiêng, tôn xưng là Nam Hải Đại tướng quân, vị thần phù trợ người đi biển, nhất là khi gặp sóng to gió lớn hay hiểm nguy bất ngờ. Lễ hội vì thế là dịp để ngư dân bày tỏ lòng biết ơn thần Nam Hải Đại tướng quân, gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa và một mùa biển yên lành, trọn vẹn.
Cần phân biệt rõ: đây là một thực hành tín ngưỡng dân gian, được mô tả như một thực hành văn hóa của cộng đồng ngư dân. Bài viết không khẳng định tính linh nghiệm của việc thờ cúng, cũng không bác bỏ niềm tin ấy. Điều có thể ghi nhận một cách khách quan là lễ hội đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần, là dịp cộng đồng ngư dân sum họp, chia sẻ và gắn kết.
Lễ hội Nghinh Ông Lại Sơn gồm những phần nào?
Lễ hội gồm hai phần chính: phần lễ và phần hội.
Phần lễ
Phần lễ có lễ Nghinh thần Nam Hải chính, cùng các lễ khác như cung thỉnh các vị thần linh, cầu an, cầu siêu, kiến quân. Lễ hội cũng diễn ra nghi thức thỉnh sắc Thần Hoàng và Bà Cố Chủ. Người dân đặc khu Kiên Hải thực hiện nghi thức lễ Nghinh Thần tại lăng Ông.
Phần hội
Phần hội diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao. Trong lễ hội năm 2025 với chủ đề "Đặc khu Kiên Hải - Khát vọng vươn xa", phần hội gồm: chương trình nghệ thuật khai mạc chào mừng lễ hội; Giải việt dã quanh đảo Lại Sơn "Vì Hòn Sơn xanh" tỉnh An Giang năm 2025; giải bóng đá, giải cầu lông; trưng bày hình ảnh tư liệu về biển, đảo và danh lam thắng cảnh Kiên Hải gắn với cuộc thi rung chuông vàng; hoạt động phục vụ người dân đọc sách, trưng bày sách; không gian trưng bày, giới thiệu, quảng bá du lịch; quảng bá sản phẩm OCOP, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, sản phẩm đặc trưng của tỉnh và đặc khu; cùng các gian hàng ẩm thực.
Bảng tóm tắt thông tin cơ bản
| Nội dung | Chi tiết |
|---|---|
| Tên thường gọi | Lễ hội Nghinh Ông Lại Sơn |
| Tên gọi khác | Nghinh Ông Hòn Sơn, Nghinh Ông Kiên Hải |
| Thời gian | Ngày 15 và 16 tháng 10 âm lịch hằng năm |
| Thời gian dương lịch năm 2026 | 23 và 24 tháng 11 |
| Địa điểm | Lăng Ông Nam Hải, đảo Hòn Sơn (Lại Sơn), đặc khu Kiên Hải |
| Đơn vị hành chính hiện nay | Đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang (trước là huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang) |
| Đối tượng thờ | Nam Hải Đại tướng quân (cá Ông) |
| Cơ sở tín ngưỡng | Tục thờ cúng vật tổ của ngư dân |
| Cấu trúc | Phần lễ và phần hội |
| Thời điểm duy trì tổ chức | Từ những năm 1990 đến nay |
Những điểm đáng chú ý trong lễ hội
Nghi thức rước Ông trên biển
Lễ Nghinh thần Nam Hải là nghi thức trung tâm của phần lễ. Đây là hoạt động rước Ông trên biển, thể hiện lòng thành kính đối với Nam Hải Đại tướng quân. Nghi thức này gắn với đặc trưng của cư dân miền biển, nơi không gian sinh hoạt gắn liền với biển cả.
Sự tham gia cộng đồng
Người dân địa phương cùng nhau đến Lăng Ông Nam Hải dọn dẹp, chuẩn bị mọi thứ để lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn. Ông Nguyễn Văn Hải, ngụ ấp Bãi Nhà A, đặc khu Kiên Hải, nói: "Đây là tấm lòng của người dân với lễ hội Nghinh Ông, cầu cho mưa thuận gió hòa, nhất là cho những chuyến biển của ngư dân được bình an, thuận lợi".
Ông Tô Hoàng Oanh, ngụ ấp Bãi Bấc, với hơn 40 năm gắn liền với nghề đánh bắt hải sản, chia sẻ: "Người dân xứ biển chúng tôi luôn tôn thờ Ông. Khi đến lễ, mọi người cùng nhau chung tay, góp sức tổ chức thật chu đáo, với mong ước bà con được ấp no, hạnh phúc, mưa thuận, gió hòa, nhất là cho những chuyến ra khơi của ngư dân được bình an, thuận lợi, đánh bắt nhiều cá, tôm".
Hoạt động thiện nguyện
Đến với lễ hội, người dân được tiếp đãi những món chay, bánh xèo chay, nước uống miễn phí. Đây là việc làm thiện nguyện thể hiện tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái giữa người dân mọi miền Tổ quốc.
Trang trí và không khí lễ hội
Dọc tuyến đường quanh đảo Lại Sơn được trang hoàng với pa nô và khẩu hiệu tuyên truyền lễ hội Nghinh Ông, tạo không khí rộn ràng. Không chỉ người dân địa phương, nhiều du khách khắp nơi đến đảo Lại Sơn cũng tham gia lễ hội.
Du khách và cộng đồng đón nhận lễ hội như thế nào?
Chị Nguyễn Hải Yến, du khách đến từ TP. Cần Thơ, cho biết đến Hòn Sơn nhiều lần nhưng đây là lần đầu chị đến vào đúng dịp lễ hội Nghinh Ông. Chị chia sẻ: "Thật hữu duyên khi gia đình tôi được trực tiếp trải nghiệm không khí lễ hội truyền thống rất độc đáo của người dân địa phương". Chị cũng gợi ý chính quyền địa phương nên nghiên cứu tổ chức thêm nhiều hoạt động du lịch mang tính đặc trưng ở hải đảo như leo núi Ma Thiên Lãnh, tổ chức giải chạy quanh đảo, liên kết tour du lịch từ Hòn Tre - Hòn Sơn - Nam Du trong dịp lễ hội.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân đặc khu Kiên Hải Châu Hùng Kỳ, lễ hội Nghinh Ông không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, văn hóa mà còn là một sự kiện thu hút đông đảo du khách đến với vùng biển Kiên Hải. Đây là dịp để mọi người hiểu thêm về đời sống, văn hóa của ngư dân miền biển, đồng thời là cơ hội quảng bá các sản phẩm văn hóa, du lịch đặc sắc của địa phương.
Công tác tổ chức và định hướng bảo tồn
Đặc khu đã chuẩn bị cơ sở vật chất phục vụ các hoạt động lễ hội. Địa điểm tổ chức được bố trí rộng rãi, thuận tiện đi lại. Địa phương phối hợp các sở, ngành tỉnh xây dựng phương án đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn giao thông; phòng cháy, chữa cháy; vệ sinh, an toàn thực phẩm, giúp người dân và du khách an tâm tham gia các hoạt động trong suốt thời gian diễn ra lễ hội.
Thời gian tới, đặc khu Kiên Hải tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của lễ hội Nghinh Ông Lại Sơn, gắn với phát triển văn hóa, du lịch hải đảo. Trong đó, tiếp tục giữ gìn, phục hồi và thực hành đúng nghi thức lễ hội truyền thống, đảm bảo trang nghiêm, đúng phong tục tập quán, thể hiện lòng thành kính đối với Nam Hải Đại tướng quân. Đồng thời, nâng cao chất lượng tổ chức phần hội nhằm tạo không khí sôi nổi, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách đến Lại Sơn tham gia lễ hội và trải nghiệm.
Lễ hội Nghinh Ông Lại Sơn có ý nghĩa gì với cộng đồng?
Về mặt tín ngưỡng, lễ hội là dịp để ngư dân bày tỏ lòng biết ơn thần Nam Hải Đại tướng quân và gửi gắm ước vọng về mùa biển yên lành. Về mặt văn hóa, đây là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân miền biển Kiên Hải. Về mặt xã hội, lễ hội là dịp để cộng đồng sum họp, chia sẻ, gặp gỡ, giao lưu. Về mặt kinh tế, lễ hội là sự kiện văn hóa, du lịch quan trọng, điểm nhấn độc đáo, là cơ hội quảng bá hình ảnh và khai thác tiềm năng phát triển du lịch của đặc khu Kiên Hải.
Với tiềm năng, lợi thế về cảnh quan thiên nhiên để phát triển du lịch, thế mạnh về kinh tế là khai thác, nuôi trồng thủy sản, những năm gần đây, du lịch từng bước phát triển theo định hướng là một trong bốn khâu đột phá của nghị quyết Đại hội Đảng bộ đặc khu Kiên Hải.
Những điều cần lưu ý khi tìm hiểu về lễ hội
Thứ nhất, lễ hội Nghinh Ông Lại Sơn là một trong nhiều lễ hội Nghinh Ông ở các vùng biển Việt Nam. Mỗi địa phương có thời gian, địa điểm và nghi thức riêng. Bài viết này chỉ trình bày về lễ hội tại Lại Sơn, đặc khu Kiên Hải, theo các nguồn tư liệu hiện có.
Thứ hai, các thông tin về thời gian tổ chức trong bài dựa trên các kỳ lễ hội năm 2025 và định hướng tổ chức hằng năm. Thời gian cụ thể của từng năm có thể thay đổi tùy theo lịch âm và kế hoạch của địa phương.
Thứ ba, đây là một thực hành tín ngưỡng dân gian đang tồn tại. Việc tìm hiểu về lễ hội nên được đặt trong bối cảnh văn hóa của cộng đồng ngư dân, tránh áp đặt cách nhìn từ bên ngoài.
Thứ tư, về địa danh, đảo Hòn Sơn còn được gọi là Lại Sơn. Đơn vị hành chính hiện nay là đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang, sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính. Trước đây, địa bàn này thuộc huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang. Khi tra cứu, người đọc có thể gặp cả hai cách gọi.
