Vì sao mê tín không biến mất: từ thí nghiệm chim bồ câu của Skinner tới mô hình tiến hoá
Mê tín tồn tại vì là sản phẩm phụ của bộ máy học: trùng hợp ngẫu nhiên bị củng cố thành nghi thức, còn thói quen gán nhân quả được giữ khi bỏ lỡ tốn kém hơn.
Tra cứu
Hồ sơ giúp anh chị
Gói của Nhật Nguyệt
Hầu hết tiện ích không cần tài khoản. Hồ sơ để lưu và đọc tiếp.
Chọn ngôn ngữ
Trang này chưa có đủ ba bản ngôn ngữ.
Mê tín tồn tại vì nó là phụ phẩm của một bộ máy học hiệu quả. Khi bộ máy ấy tìm quy luật từ ít dữ liệu, nó tất yếu sinh ra một phần niềm tin sai. Thêm vào đó, khi cái giá bỏ lỡ một quan hệ nhân quả thật cao hơn cái giá tin nhầm, chọn lọc tự nhiên ưu tiên thói quen gán nhân quả rộng rãi. Đây là cơ chế chung của mọi người, không phải đặc điểm riêng của một nhóm người nào.
Lấy từ bài “Vì sao mê tín không biến mất: từ thí nghiệm chim bồ câu của Skinner tới mô hình tiến hoá”
Mê tín tồn tại vì là sản phẩm phụ của bộ máy học: trùng hợp ngẫu nhiên bị củng cố thành nghi thức, còn thói quen gán nhân quả được giữ khi bỏ lỡ tốn kém hơn.
Tử vi là khoa học hay mê tín là câu hỏi chưa có đồng thuận. Bài phân tích nguồn gốc, cơ chế lá số, giới hạn của Tử vi và cách dùng nó tỉnh táo.
Giá đuôi 8, 88, 168 có thật sự hấp dẫn người mua? Nghiên cứu về mê tín, tụ giá và kỳ vọng cho thấy số may mắn là một công cụ định giá đo được.
Bằng chứng quan sát cho thấy bất an làm tăng tìm tới nghi lễ và bói toán, nhưng thí nghiệm gây mất kiểm soát để tăng mê tín lại không lặp lại được.
Niềm tin vào năm sinh đẹp khiến cha mẹ đầu tư nhiều hơn, và chính sự đầu tư ấy tạo ra kết quả học tập thật, chứ không phải năm sinh.
Nhiều người biết điều kiêng không có cơ sở khoa học mà vẫn làm theo. Tâm lý học gọi đó là chấp nhận (acquiescence), một cơ chế dung hòa trực giác và lý trí.
Một nghiên cứu năm 2010 báo cáo bùa may mắn giúp cải thiện thành tích, nhưng các lần lặp lại với mẫu lớn hơn không tìm thấy hiệu ứng.
Ảo tưởng kiểm soát giải thích vì sao tự tay chọn số hay tự rút quẻ khiến người ta thấy kết quả ngẫu nhiên đáng tin hơn, dù không hề kiểm soát được gì.
Cảm giác 'vật mang vía người' xuất phát từ hai luật ma thuật cảm ứng mà nhân học đã mô tả từ lâu: tiếp xúc thì truyền tính chất, giống nhau thì cùng bản chất.
Phân tích tâm lý và bài học từ góc nhìn Phật giáo về việc chủ quan khi tử vi báo năm tốt. Hiểu đúng để không ỷ lại vào vận may mà bỏ quên nỗ lực tự thân.
Phân biệt tín ngưỡng và mê tín dị đoan theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016: định nghĩa, dấu hiệu nhận diện, mức xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự.
Phân biệt tín ngưỡng, mê tín dị đoan và giả khoa học qua định nghĩa, ranh giới và ví dụ cụ thể, giúp nhận diện đúng đâu là niềm tin văn hóa, đâu là lừa đảo.
Ngày âm, tháng nhuận và tiết khí là kết quả tính thiên văn kiểm chứng được; còn ngày hoàng đạo, sao tốt xấu là lớp quy ước chọn ngày thêm vào sau đó.
Tứ hành xung và lục hại trong 12 con giáp được dân gian dùng để luận tuổi con với bố mẹ. Bài phân tích nguồn gốc, cơ chế và cách hiểu hợp lý, tránh mê tín.
Kinh Dịch soi chiếu tình duyên qua nguyên lý âm dương và 64 quẻ, giúp nhận diện trạng thái mối quan hệ để điều chỉnh hành vi hướng tới hài hòa, không mê tín.
Tục xin xăm đầu năm tại chùa gồm lễ vật, các bước thực hiện và ý nghĩa văn hóa. Lá xăm chỉ để tham khảo, không nên quá mê tín.
Hướng dẫn chọn ngày cuối năm cho tất niên, dọn bàn thờ, trả nợ và khai trương: nguyên tắc chọn ngày, các trường phái, cách áp dụng linh hoạt, tránh mê tín.
Khám phá nguồn gốc tháng cô hồn, các kiêng kỵ dân gian phổ biến và góc nhìn của Phật giáo về lễ Vu Lan, giúp bạn hiểu đúng để sống an lành, tránh mê tín.
Nghiên cứu 2024 trên doanh nghiệp Việt Nam cho thấy đầu tư giảm khi giám đốc ở tuổi 49 tới 53. Bài phân tích vì sao niềm tin tuổi hạn để lại dấu vết đo được.
Bói toán mạng xã hội thường khai thác nỗi lo sẵn có thay vì năng lực siêu nhiên. Nhận diện nói nước đôi, đọc nguội, khan hiếm giả để giữ tỉnh táo.
Tìm hiểu xem chỉ tay là gì, các đường chỉ tay chính được đọc ra sao, và vì sao khoa học cho thấy chúng không thể dự báo tương lai.
Cold reading khai thác ngôn ngữ cơ thể, câu nói nước đôi và hiệu ứng Barnum, biến lời phán chung chung thành cảm giác như đang nói trúng chuyện riêng của bạn.
Người trẻ tìm đến bói toán, tarot, tử vi vì áp lực và cảm giác bất định về tương lai. Hiệu ứng Barnum lý giải sức hút ấy, cùng những rủi ro tâm lý, tài chính.
Nghiên cứu ở Vancouver, Auckland, Singapore, Hồng Kông và Nga cho thấy số nhà, số tầng được người mua trả thêm hoặc bớt tiền.
Xem bói online có thể chỉ là giải trí, nhưng cũng là mảnh đất cho lừa đảo chiếm đoạt tiền và dữ liệu cá nhân. Nhận diện dấu hiệu và cách phòng tránh.
Bằng chứng từ sàn Đài Loan và dữ liệu niêm yết cho thấy chọn giá, mã theo số đẹp đi kèm lợi suất kém hơn. Ca thứ Sáu 13 cho thấy vì sao phải kiểm chứng.
Lục hợp Dần Hợi là cặp địa chi tương hợp nhất trong 12 con giáp, thể hiện sự bổ trợ giữa Dần mạnh mẽ và Hợi mềm mại, mang ý nghĩa hòa hợp, tin cậy.
Khi nhà chiêm tinh ghép lá số với người thật mà không biết trước ai là ai, họ có đoán đúng hơn may rủi không? Bài điểm lại các thử nghiệm mù đôi đã công bố.
Khám phá ranh giới giữa sáng tạo và bóp méo trong nội dung tử vi trên mạng, giúp bạn đọc tỉnh táo phân biệt thông tin chuẩn mực với chiêu trò câu khách.
Người Việt không theo một tôn giáo riêng mà thực hành song song nhiều tín ngưỡng: thờ cúng tổ tiên, Thành hoàng, thờ Mẫu, Hùng Vương, lễ nông nghiệp.
Lễ hội Nàng Hai của người Tày Cao Bằng là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thể hiện tín ngưỡng phồn thực qua hình tượng Mẹ Trăng, cầu mùa màng bội thu.
Vì sao nhà kinh tế dùng việc canh sinh năm Rồng để đo tác động của con đầu lòng lên việc đi làm của phụ nữ, và canh sinh ấy nói gì về bản sắc.
Hào Phụ Mẫu là hào có hành sinh ra hành cung quẻ, tượng trưng cha mẹ, giấy tờ, nhà cửa, tin tức và là kỵ thần của Tử Tôn.
Đặt tên con theo ngũ hành và tuổi bố mẹ là tục lệ dân gian Việt Nam. Bài phân tích cơ sở ngũ hành, cách xét tương sinh tương khắc và những điều cần lưu ý.
Dân tộc Khmer (Khơ Me) có 1.319.652 người theo điều tra 2019, cư trú chủ yếu ở đồng bằng sông Cửu Long, nói tiếng nhóm Môn - Khơ Me, thờ Phật và tổ tiên.
Sinh con năm 2027 Đinh Mùi, nạp âm Thiên Hà Thủy: xem hợp tuổi bố mẹ theo can chi, nạp âm, tam hợp và lục hợp, kèm lưu ý về giới hạn của phương pháp.
Tín ngưỡng dân gian Việt Nam gồm thờ cúng tổ tiên, thần linh, Đạo Mẫu, tín ngưỡng nông nghiệp và các nghi lễ của nhiều dân tộc. Tổng quan các nhánh chính.
Dân tộc Tà Ôi sống ở tây Quảng Trị và tây Thừa Thiên Huế, nói nhóm ngôn ngữ Môn - Khơ Me, thờ cúng đa thần và có lễ hội gắn với chu kỳ canh tác rẫy.
Đạo Mẫu là tín ngưỡng dân gian Việt Nam thờ Thánh Mẫu và nữ thần cai quản Tam phủ, Tứ phủ. Tìm hiểu nguồn gốc, hệ thống thần linh và nghi lễ hầu đồng.
Nghiên cứu của Pennycook và cộng sự cho thấy người ta chấm cao những câu nghe sâu mà không nói gì cụ thể, và điều này gắn với tư duy phân tích thấp.
Văn khấn ngày giỗ gồm mấy phần, xưng hô theo vai vế ra sao và vì sao phải khấn Thổ công trước gia tiên? Bài phân tích cấu trúc, vai vế và các dị bản.
Quẻ Sơn Hỏa Bí (quẻ 22) trong Kinh Dịch nói về vẻ đẹp hình thức, sự trang sức và văn hóa bề ngoài, kèm ứng dụng trong cuộc sống, công việc, giao tiếp.
Tìm hiểu khái niệm Dụng Thần trong Bát Tự: cách xác định, vai trò cân bằng Ngũ Hành, và ứng dụng thực tiễn trong luận giải lá số Tứ Trụ.
Quẻ Lôi Hỏa Phong số 55 trong Kinh Dịch nói về thời thịnh lớn, hanh thông, nên như mặt trời giữa trưa, kèm lời nhắc mặt trời đứng bóng rồi sẽ xế.
155 loại lễ cúng của người Việt Nam chia 15 nhóm, từ gia tiên, giỗ chạp, Tết, tiết lễ trong năm tới tang ma, đình đền phủ và lễ của các dân tộc; mỗi lễ kèm tên khác, thời điểm, đối tượng cúng, mô tả ngắn, các trục phân loại (chu kỳ, không gian, đối tượng thờ, truyền thống, dân tộc, vùng văn hoá), ngày lễ có cấu trúc và đoạn phong tục có nguồn. Là bảng khoá của các bộ văn cúng và phong tục lễ cúng của Nhật Nguyệt.